A Coruña.- As asociacións Amigos da República de Ourense, o Comité pola Memoria Histórica do Val do Limia e o Comité de Memoria Histórica da Comarca de Celanova reclamaron ao Estado que o antigo cárcere de Ourense, polo que pasaron ducias de republicanos represaliados e mesmo asasinados polo franquismo, sexa declarado lugar de memoria. Os tres colectivos denunciaron nun comunicado a proposta do alcalde, Gonzálo Pérez Jácome, de Democracia Ourensana, que goberna a cidade co apoio do PP, para converter o inmoble en un parador de turismo.

Jácome presentou a súa proposta o pasado martes nun comunicado no que defendía converter o antigo presidio e unha casa de baños anexa, situada na rúa Progreso, en pleno centro da cidade, nun parador de 20 habitacións. O pasado domingo, noutra nota de prensa, as asociacións advertiron de que aínda non existe ningún proxecto, acordo con Paradores de Turismo nin estudo de viabilidade, e cualificaron o plan do alcalde como «un novo episodio de abandono dun edificio pechado desde 1987 e cuxa deterioración se agravou co paso dos anos». 

Fronte a este proxecto, reclaman que o inmoble sexa protexido como lugar de memoria democrática antes de que calquera intervención poida alterar ou diluír as pegadas do seu pasado represivo.

A dimensión dese pasado é o principal argumento dos colectivos. Desde xullo de 1936, o cárcere da rúa Progreso foi un dos principais centros de reclusión política da provincia. Polas súas celas pasaron «centos de republicanos, galeguistas, socialistas, comunistas, anarquistas e sindicalistas», lembran. Só entre xullo e setembro dese ano contabilizáronse máis de 400 ingresos.

Moitos dos presos foron posteriormente sacados do cárcere e asasinados en gabias ou xunto aos muros dos cemiterios. Para os colectivos, o edificio constitúe «a última pegada física onde render homenaxe» a aquelas persoas, cuxos restos, en moitos casos, aínda non foron localizados.

A represión non rematou coa guerra, engaden, xa que o cárcere continuou funcionando como espazo de castigo durante a posguerra e a ditadura, ata a entrada do que os colectivos consideran o último preso político do inmoble, Suso Vaamonde, en 1984. 

Represión fascista en Ourense 

A represión fascista na provincia de Ourense foi brutal. Outro exemplo simbólico é o mosteiro de San Salvador de Celanova, un dos principais centros de reclusión en Galicia, ao que Franco enviou as tropas da Bandeira de Falanxe de Marrocos para celebrar a toma de Madrid. Soldados e mandos torturaron e asasinaron a ducias de republicanos na localidade, entre eles varios asturianos. Algunhas das súas familias só puideron saber recentemente onde repousaban os seus restos grazas ao traballo das asociacións de memoria. 

Por ese cárcere pasaron tamén máis dun cento de mulleres, algunhas recluídas xunto cos seus fillos e fillas pequenas. Foron encarceradas por seren nais, esposas, fillas ou irmás de persoas perseguidas polos golpistas. 

Este contexto permite comprender o valor que as asociacións atribúen ao antigo cárcere de Ourense como espazo físico de memoria.

Non é, ademais, a primeira vez que se formula converter o inmoble nun espazo dedicado a lembrar as vítimas. En xullo de 2001, o Concello de Ourense e o Estado asinaron un convenio polo que o primeiro asumiu a titularidade do edificio co compromiso de transformalo en un museo da memoria.

Un cuarto de século despois, aquela iniciativa continúa sen materializarse. Os colectivos reclaman agora ao Goberno central que incoe de urxencia o procedemento para declarar o antigo cárcere lugar de memoria democrática. Isto permitiría a súa anotación preventiva no inventario estatal e a adopción de medidas para frear a súa deterioración, así como calquera plan para convertelo nun establecemento hoteleiro de luxo.

Tamén reclaman á Xunta que tramite a súa declaración como Ben de Interese Cultural.