Palas de Rei.- No ano 2032, moi pouco despois de que a presión social obrigara a Altri a renunciar a instalar unha macrofábrica de celulosa en Palas de Rei, Galicia sufriu unha espantosa onda de incendios que arrasou medio país, matou decenas de persoas e deixou miles de familias sen fogar e sen forma de vida. Ninguén soubo nunca como se orixinaron exactamente os lumes, pero si que se estenderon en cuestión de horas e de comarca en comarca, durante un verán de temperaturas tan altas como nunca antes se viu.

Por culpa da avidez de industrias como Altri e do deixamento duns gobernantes indolentes, as plantacións de eucalipto, a especie invasora que a esas alturas xa ocupaba moito máis da metade da superficie forestal da comunidade, actuaron como gasolina. Os incendios cubriron o ceo de negro desde Tui a Ribadeo, e a terra inzouse de cinza mesmo nas grandes cidades atlánticas e do interior. Ese ano, en 2032, houbo eleccións, e a nova Xunta decidiu non só prohibir que se plantasen máis eucaliptos, senón arrincar os que podían poñer aínda máis en perigo o futuro.

Agora estamos en 2060, e un grupo de turistas percorre A Ulloa, a comarca rural onde se sitúa o centro xeográfico de Galicia e onde nace o río Ulla, xunto ao que Altri quixo un día instalar a súa celulosa. A zona converteuse na referencia da reconstrución, porque cando ocorreron os incendios xa levaba décadas desenvolvendo un modelo produtivo baseado na economía sostible e na diversidade e pluralidade dunha sociedade aberta e acolledora.

Atención, spoiler: o primeiro, o de que estamos en 2060, é falso e responde a unha ideación dos Contos do Leite, formado por un grupo de veciñas da comarca que puxeron en marcha, en colaboración coa promotora cultural Concomitentes, un proxecto artístico para explicar mediante unha perfomance viaxeira como queren que sexa o seu porvir común. Con todo, o segundo, o de que imos en autobús pola Ulloa, o de que Altri quixo instalarse aquí e que a comarca é unha referencia, iso é todo verdade.

A Galicia profunda

O percorrido lidérano a actriz Mónica García e as mediadoras culturais Ana Escariz e Ana Moure, que fan de guías do futuro por esa Galicia que algúns denominan profunda de forma tan despectiva como equivocada, pero en cuxo presente xa hai miles de explotacións agrogandeiras dedicadas á produción de alimentos ecolóxicos, que sustentan un sector de servizos baseados no coidado e a explotación racional dos recursos naturais.

«Altri chegou aquí dicindo que ía salvarnos, que somos unha terra sen futuro e que grazas a eles, iamos telo. Pero non entenderon nada», afirma Xosé Luis Carreira, de Arqueixal, unha empresa familiar que explota unha granxa de produción ecolóxica, unha queixería artesanal e un proxecto de agroecoturismo na aldea de Santiago de Albá, a escasos quilómetros de onde a compañía portuguesa pretende instalarse.

«Non necesitamos que ninguén nos salve porque nós xa estamos salvados», aclara Carreira, que participa na perfomance guiando os turistas polas instalacións da súa granxa, contándolles como se elaboran os seus produtos, como a súa familia a fixo viable e que non só saen adiante grazas a ela, senón que gozan dunha envexable calidade de vida sen necesidade de asumir os tópicos do enriquecemento empresarial. «Tiña 35 vacas hai 15 anos e hoxe teño 35. Non necesito crecer para vivir, ao contrario», engade.

Carreira utiliza o pasado cando fala de Altri, coma se estivese de verdade en 2060 e a fábrica de celulosa fose só un malo pesadelo. Tamén o fai Mónica Cea, unha das portavoces da Plataforma Ulloa Viva, que xunto á Plataforma en Defensa dá Ría de Arousa –o Ulla desemboca nese estuario e alí chegarían os residuos da planta– organizou a contestación civil ao proxecto.

«Non van saír coa súa»

«Non van saír coa súa», advirte Mónica, cuxa familia ten outra pequena explotación situada a 500 metros de onde Altri planea levantar 1,12 millóns de metros cadrados de caldeiras, fornos, plantas regasificadoras e de produción e almacenaxe de produtos químicos; ademais dunha estación de bombeo e 12 quilómetros de tubaxes ao descuberto para extraer auga do Ulla e devolvela tratada pero aínda contaminada, en menor volume e a maior temperatura; así como unha cheminea de 75 metros de altura que expulsaría á atmosfera xofre, óxido de nitróxeno, monóxido de carbono, partículas, cinzas, CO2…

Altri aterrou en Galicia da man da Xunta de Alberto Núñez Feijóo e de consultora Acento, do exministro socialista José Blanco, natural de Palas, que trataron de facer pasar o proxecto como unha fábrica verde de fibras téxtiles ecolóxicas que supostamente poñería á industria galega na vangarda do sector da moda sostible. Explícao o exdeputado socialista Pablo Arangüena, convidado polos organizadores da viaxe futurista a percorrer A Ulloa no autobús de 2060. «Un conselleiro chegou a dicirnos que a planta non ía consumir eucaliptos, primeiro, e logo, que só se nutriría dos que xa había».

«Altri chegou aquí dicindo que eramos unha terra sen futuro e que viñan salvarnos. Non entenderon nada, nós xa estamos salvados»

Finalmente, o plan que Altri presentou e que a Xunta de Alfonso Rueda publicou no Diario Oficial de Galicia e cuxa declaración de impacto ambiental aprobou, rexistra que a factoría consumirá cada ano 1,2 millóns de toneladas desa especie, o que, segundo A Ulloa Viva, podería supoñer un incremento de 60.000 hectáreas máis de eucaliptos por ano cando estea en funcionamento.

Pero lembren, agora estamos en 2060. A viaxe en autobús prosegue e Altri non se instalou na Ulloa. É máis, os máis de 200 millóns de euros de axudas públicas que a empresa portuguesa pretendía obter –preto do 25% dos ao redor de mil millóns que asegura investirá na comarca– destináronse a deseucaliptizar Galicia, para repoboala con bosques autóctonos e para executar proxectos de desenvolvemento rural.

Terra de acollida, dereitos e valores

A comarca é xa é un centro de referencia na defensa da igualdade e do movemento LGTBIQ+, grazas, entre outras iniciativas, ao Agrocuir, un festival de carácter interxeracional que desde 2015 reivindica o ecoloxismo, o feminismo e o respecto á diversidade. Tamén é unha terra de acollida dos refuxiados climáticos que foxen das consecuencias do quecemento global, e de quen xa non soportan nin a agresividade nin a violencia económica coa que as megalópolis tratan aos cidadáns que non se pliegan aos ditados do consumismo masivo.

«É emocionante experimentar como a loita contra Altri levou a crear e potenciar escenarios referentes e marabillosos, independizándose da común relación que estamos afeitas ver entre o discurso hexemónico e o activismo», resume Diego Salgueiro, un mozo de Nigrán (Pontevedra) con raíces no Saviñao (Lugo),  e que se subiu ao autobús dos Contos do Leite. «Ademais, é ilusionante ver como leva a cabo desde o comunitario e o creativo e aínda máis sentirche impactada pola súa poder transformador», engade.

En 2060 na Ulloa xa non hai granxas de explotación intensiva para a produción en masa de alimentos, o tempo libre considérase un dereito e tamén o goce da cultura e do lecer. É verdade que aínda quedan algúns eucaliptais, pero, segundo as guías, en realidade funcionan como parcelas de terapia de desintoxicación voluntaria para as poucas persoas que aínda pensan que esas árbores, e a pasta de celulosa que se obtén deles á conta de esnaquizar montes e envelenar ríos e rías, son un bo negocio para ninguén máis que para eles. No futuro, a eses adictos ao diñeiro tóxico coñécenos como «os ionquis do eucalipto». Case todos acaban por sanar.