Houbo un tempo no que o mando se despregaba polo mundo adiante sen poder exercerse con plenitude. O Estado aínda contaba con apenas un tempo de existencia e boa parte das fronteiras, mesmo se xa estaban fixadas, aínda se haberían de mover máis de unha vez. Neste contexto, o antagonismo podía apostar por unha estratexia utópica, isto é, por montar un sistema político á marxe do resto do mundo. Nun momento en que o poder soberano aínda non chegaba a toda humanidade por igual, floreceu a última tentativa lexítima anterior ao Estado nacional.

Ese é o punto de partida do libro de Peter Lamborn Wilson (aka Hakim Bey), TAZ: Zona Temporalmente Autónoma (1991). Segundo este autor, a humanidade levaba pouco tempo asentada no Estado nacional, mas o suficiente para dar por garantido o seu dominio. Algúns autores, e Hakim Bey entre eles, leron estas comunidades como unha sorte de protoanarquismo, con formas igualitarias de reparto do botín e decisións colectivas. Na longa traxectoria da liberación humana, non cabe dúbida de que estas zonas se atopan onde lles tocou, compartindo tempo coas revolucións.

Mais onde quedaron na Historia? Declinaron ou tiveron continuidade? En que outra forma mudaron? O certo é que os últimos douscentos cincuenta anos foron tempos para o Estado nacional nos que se estruturou politicamente o mundo. A unidade política básica da globalización expandiuse ata ocupar todo o planeta e xeráronse á súa vez novas e máis complexas formas de opresión. Será a partir da fin do bloque soviético que todo isto mude e con iso tamén gañar dereitos. No sucesivo, non será na territorialización senón na desterritorialización que se desenvolverá o antagonismo.

Os últimos que estableceron fronteiras territorialmente autónomas para determinar a súa comunidade política foron os piratas. As comunidades piratas, como as que estaban operativas en Maracaibo e outras zonas do Caribe nos séculos XVII e XVIII, foron actores clave na historia temperá do colonialismo e da formación dos Estados nacionais. Aínda que a miúdo son retratados como simples bandidos do mar, a súa existencia e funcionamento revelan dinámicas complexas entre poder local, economía informal e os intereses xeopolíticos dos imperios europeos.

Maracaibo, na actual Venezuela, era un punto xeograficamente estratéxico, con acceso ao Lago de Maracaibo e ao Golfo de Venezuela. Isto facíao vulnerábel e atractivo para piratas e corsarios. Estas zonas funcionaban como fronteiras difusas entre imperios (España, Inglaterra, Francia, Países Baixos), onde o control estatal era feble e as relacións locais eran máis fluídas e autónomas. As economías tiñan suxeitos de difícil domesticación, xa fosen piratas, fóra da lei, xa fosen corsarios, con patente para exercer baixo protección de formas incipientemente capitalistas.

Co tempo isto mudou. Os piratas foron erradicados practicamente en todo o planeta, mesmo se hoxe quedan aínda algúns nas costas de África oriental. Esta subsunción da economía planetaria nas normas establecidas polos Estados nacionais foi capaz de facer progresar o capitalismo. E se para isto era preciso ter o control dunha forza quen da soberanía, opoñérselle significaba confrontar de seu cunha forza capaz de superar a territorialización. Por iso, dun tempo a esta parte, reactivouse o concepto de Hakim Bey.

Mais isto require de contornos máis precisos, dado que o concepto mora nun universo capitalista. Non hai un afora do capitalismo baixo o estado de consciencia máis que o propio sistema, pero isto non deixa marxe de liberdade alí onde o capitalismo intenta avanzar a súa instauración: o territorio da psique. Non é certo que a ultradereita estea  hoxe máis unida e forte ca nunca. O trumpismo ácido está á ofensiva e combate polo poder da Casa Branca. Pero o conservadorismo de sempre resísteselle. Como loitar, xa que logo, neste novo contexto?

A zona psicodelicamente autónoma é a versión actualizada da zona temporalmente autónoma. Alí onde esta confería autonomía a quen prescindía das determinacións do poder soberano, a primeira vén a instituír a autonomía psicodélica para alén. Non se trata tan só de xerar temporalmente as condicións dun discurso liberador. Trátase de morar durante un tempo, cada vez maior, a propia liberdade. Acceder a ela para desde alí determinar a estratexia de liberación. Non se trata de facer outra cousa, senón de recoñecer que facendo o mesmo con nexos lisérxicos, o movemento sae sempre máis forte, máis libre. A súa é a aventura da liberdade.

 

[Foto de cabeceira: Evento Burning Man (Estados Unidos), exemplo de zona temporalmente autónoma. Fonte: Wikipedia – Ryan/Debbie/Owen BuTeze]