Oleiros.- Un sabe que está en Oleiros cando o navegador de Google Maps empeza a dar indicacións que parecen sacadas dunha comanda da Taberna Garibaldi: «Continúe dous quilómetros pola Avenida Che Guevara»; «Vire á dereita pola rúa Dolores Ibárruri»; «Na rotonda, tome a terceira saída en dirección á rúa Simón Bolívar»; «O seu destino está a douscentos metros á esquerda na Avenida Salvador Allende»…

En Oleiros, con 38.000 habitantes, dáse unha singular circunstancia que algúns cren paradoxal: é o municipio con maior renda por habitante de Galicia, o número 45 dos máis de 8.000 que hai en España, por encima de Madrid e Barcelona. Pero non o gobernan neoconservadores trasnoitados, nin modernos liberais de centro, nin sequera a anella socialdemocracia búmer.

Non. Desde hai 40 anos, o poder local en Oleiros osténtao Alternativa dos Veciños, unha agrupación independente xurdida do movemento veciñal antrifranquista dos anos 70 liderada por Ángel García Seoane, Gelo, un alcalde que logrou hai décadas que o apoien masivamente ata os veciños da dereita máis rancia. Vótano mesmo os que o sinalan como acérrimo comunista dos de antes, porque era amigo de Fidel Castro e porque o mobiliario urbano propiedade do Concello adoita alternar os anuncios das festas locais con durísimas mensaxes de denuncia contra o xenocidio de Netanyahu en Gaza.

Quen visitan Oleiros, e son decenas de miles de persoas as que acoden durante os meses de verán, atópanse con iso e cunha vila verde e azul repleta de fermosos bosques, coquetas praias e un patrimonio natural e histórico infestado de recunchos con encanto e de animada vida cultural e social, onde os autóctonos de toda a vida conviven cos vindeiros chegados de fóra, principalmente da Coruña, e que multiplicaron por tres a poboación no último medio século.

Moitos deles compoñen familias de clase media e alta que habitan en luminosos pisos con vistas ao mar, en urbanizacións de adosados con pádel e piscina ou en chalés unifamiliares de deseño, asinados por arquitectos de moda. «A maioría non son empresarios e altos cargos de Abanca e Inditex, senón profesionais liberais, enxeñeiros, médicos, avogados, que veñen pola alta calidade dos servizos, da protección paisaxística, da educación pública», explica Gelo no seu despacho, sentado fronte a unha réplica da icónica imaxe do guerrilleiro revolucionario Ernesto Guevera tomada da foto de Alberto Korda, miniatura da escultura de case oito metros de altura que recibe o visitante na avenida que leva o seu nome, e que conduce aos areais máis frecuentados de Oleiros, como Bastiagueiro, Santa Cruz e Mera.

«Aquí temos escolas infantís, de teatro, de danza, cursos de surf para mozos, formación e talleres para maiores, bibliotecas e instalacións deportivas, espazos sociais e culturais para todos…», engade o rexedor, que non oculta o seu orgullo cando asegura que quen máis se benefician desas infraestruturas públicas non son as familias máis adiñeiradas senón as máis modestas, que habitan ese rueiro nutrido dos bautismos na pila da nomenclatura vermella, pero que se nutre tamén con nomes poéticos e delicados que aluden á idiosincrasia do municipio, ao mar, á ecoloxía, a igualdade, o feminismo, a galeguidade, as artes, a boa literatura…: «Auditorio García Mázquez»; «Rúa Follas Novas», «Rúa Zamburiña», «Pensamentos», «Uxío Novoneyra», «Muíño do Vento»…

Hai cinco ou seis décadas, en pleno bum desarrollista, Oleiros converteuse en obxectivo da voracidade das mafias da especulación inmobiliaria, que de feito a punto estiveron de arrasar algunhas das súas zonas emblemáticas, como a contorna da praia de Santa Cristina, na desembocadura da ría. «Pretendíase converter Oleiros nun Benidorm, con grandes edificios pegados ao mar, recheos para portos deportivos privados, praias de pago, casinos, bordeis, macrodiscotecas…», explican fontes do Concello. «Querían facer un gran patio de recreo para determinados sectores, seguindo o modelo turístico de masas que se impoñía por toda España e que só xeraba riqueza para uns poucos, precariedade e explotación para moitos, e que destruía a identidade e tradición dos pobos», continúan.

Fronte a iso, García Seoane organizou un movemento veciñal que, tras facerse co poder para mediados dos anos 80, ordenou o chan con tres plans xerais de urbanismo, un caso único en Galicia, vetando a construción de edificios de máis de dúas plantas, e con moitas excepcións nas zonas máis urbanas, de tres. Tamén se derrubaron construcións ilegais, como a casa que o presidente do Opus Dei na comunidade construíra nunha illa de propiedade pública fronte á praia de Mera, que Gelo voou adrede con goma 2 –o seu ilexítimo propietario tachárao de terrorista–. Ou como o muro dunha casiña de fin de semana en Santa Cristina que outro adiñeirado amigo do alleo levantara impunemente en terreos públicos.

Aquela actuación derivou nunha soada polémica xudicial e política –o avogado da acusación era o pai do candidato do PP rival de Gelo–, que culminou nunha condena de seis anos de inhabilitación para o alcalde. El apartouse do cargo, pero durante ese período seguiu exercéndoo na sombra como asesor de Esther Pita, a militante de Alternativa dos Veciños que o sucedeu. Cumprida a súa inhabilitación, García Seoane presentouse ás eleccións en 2003 e volveu gañalas, con máis do 45% dos votos. Tamén as de 2007. En 2011 obtivo maioría absoluta, que repetió en 2015, 2019 e 2023. Nestas últimas, en maio dese ano, obtivo preto de 2.000 sufraxios máis que a suma dos de PP, PSOE, BNG, Sumar, Podemos e Vox.

O alcalde, que está pendente doutra denuncia por derrubar en 2020 un inmoble que ameazaba ruína, nun caso polo que a Fiscalía pide outros 12 anos de inhabilitación, di que os seus éxitos electorais responden a que a el o apoian non só os votantes de esquerda senón tamén «os da dereita intelixente». E cabería preguntarse se fai falta esa distinción nas filas conservadoras de Oleiros: só dous meses despois das municipais, nas xerais de xullo dese ano, o PP obtivo alí un 44,3%. Nas autonómicas de febreiro de 2024, os de Feijóo e Rueda tamén arrasaron con máis do 49%. Alternativa dos Veciños, que desde hai anos tamén obtén representación en municipios veciños como Culleredo, Sada e Cambre –de feito é a cuarta forza de Galicia en votos a nivel local–, e que ten un escano na Deputación dá Coruña –o propio Gelo–, nunca se presentou a unhas autonómicas nin a unhas xerais.

Luzes-Público tratou de obter unha valoración do PP sobre as máis de catro décadas de xestión de García Seoane, pero non puido contactar cos seus portavoces en Oleiros, que non responderon ás chamadas deste diario ao grupo municipal, nin obtivo resposta do departamento de comunicación da dirección do partido en Galicia.

Si respondeu a portavoz do PSOE, María del Carmen Acuña, quen, lonxe de confirmar a imaxe de municipio progre, alerta de que Oleiros está a converterse, se non o fixo xa do todo, nun municipio elitista que «está a expulsar os veciños do pobo». «Coñezo persoas que querían quedar na casa familiar tras a morte dos seus pais, pero que tiveron que marchar porque non podían pagarlle aos seus irmáns a prezo de mercado a parte correspondente da súa herdanza».

Acuña sostén que o proxecto de Alternativa dos Veciños «empezou sendo algo positivo e moi bonito», pero alerta de que Gelo «se endiosou» tras máis de catro décadas no poder e de que, máis aló da súa simboloxía de esquerda, a vila está a converterse nunha zona exclusiva para ricos, onde non hai conciencia de colectividade veciñal porque, segundo explica, os nenos se crían «en urbanizacións pechadas onde non fan vida de barrio nin de pobo» e onde non existe apenas oferta de vivenda social. «O alcalde faise fotos diante da estatua do Che para parecer progre, pero a quen senta no seu cómodo despacho é aos grandes construtores que están a devorar a localidade de novo cun urbanismo salvaxe», conclúe.

Mentres tanto, García Seoane e o seu equipo defenden que «grazas á honestidade na xestión» do chan e á repartición xusta dos ingresos obtidos do seu desenvolvemento urbanístico, Oleiros puido estender servizos esenciais, como o saneamento, a auga e a iluminación, ao 100% da súa poboación, «o que non é demasiado frecuente en municipios dunha poboación moi diseminada –79 núcleos históricos e 41 urbanizacións–» á vez que capitalizaba as arcas municipais: «Desde 1979, o Concello pasou de posuír só tres inmobles públicos –a Casa do concello, un colexio onde se hacinaban máis de mil nenos e unha escola infantil– a ser propietario de 148 edificios e 1,2 millóns de metros cadrados de grandes parques públicos e zonas verdes», explican.

O certo é que Oleiros segue sendo un atractivo, e é verdade que os prezos da vivenda se dispararon. Os pisos decentes máis baratos superan os 200.000 ou os 250.000 euros, e o alugueiro de tempada, en boa parte oculto, devorou ao mercado de longa estancia, cuxas ofertas alcanzables para un salario medio cóntanse literalmente cos dedos da man. Quizá é aí, nesa nova bomba especulativa que ameaza á xustiza social en todo o Estado, onde reside o maior reto do proxecto político de Alternativa dos Veciños.

«Non me interesa a masificación turística, non quero que sexamos o Concello con máis turistas de Galicia, senón que aquí se viva ben», detalla o líder da formación, cuxo equipo insiste en que xa se adoptaron medidas: «Ademais de manter a planificación urbanística, que continúa blindando a orde territorial, apóstase sen ambigüidades pola calidade e non pola cantidade, cunha oferta hostaleira moderada e a prohibición de [máis] vivendas turísticas».

Esas vivendas tamén empezan a inzar ese peculiar rueiro de Oleiros que adoita sorprender os visitantes que conducen polo municipio guiados por Google Maps –«Parque das Trece Rosas», «Rúa Antonio José de Sucre», «Parque José Martí»–, e que significa moito máis que unha chanza no menú dun bar de vermellos. «Lamentablemente, por cuestións partidistas, desde a esquerda téndese a menosprezar modelos como o de Oleiros, cando debería ser ao revés», di García Seoane. «Son exemplos de bo facer e honestidade, proxectos serios e a longo prazo, que se demostran positivos para a mellora do benestar dos cidadáns, que é o que se necesita no Estado español para afastar as sombras dos retrocesos sociais e do fascismo de novo cuño. En Oleiros hai unha esquerda transformadora, útil para o progreso social e económico. Os feitos así o demostran», conclúe