A Coruña.- A fuga de Martiño Ramos, o profesor pederasta e violador de Ourense declarado en busca e captura e que foi condenado a 13 anos por agredir sexualmente durante anos a unha alumna, indignou aos colectivos feministas, de traballadores do ensino e de pais e nais de Galicia. Ningún entende como o sistema deixou que o condenado escapase á acción da xustiza, nin que se lle permitise seguir coa súa actividade docente durante varios anos cando a súa vítima xa alertara das agresións que sufría.

Ramos, un activista vinculado á esquerda galega e que desempeñou cargos e ocupou listas electorais en formacións como En Marea e Ourense en Común, foi denunciado en 2021 por unha alumna dun colexio público dun municipio próximo á capital provincial. A nena describiu como a violaba e maltratado reiteradamente e con inusitada crueldade desde 2019, cando Ramos fíxose pasar nas súas redes sociais por un mozo para quedar con ela. Tiña 12 anos.

Durante a instrución e o procedemento, que durou varios anos, a Fiscalía non solicitou a prisión provisional do imputado, e a Xunta permitiu que seguise dando clases. O ano pasado, a Audiencia Provincial de Ourense condenouno finalmente a 13 anos e medio de cárcere, 30.000 euros de indemnización e 21 anos de inhabilitación para exercer de docente ou en calquera traballo no que tivese contacto regular con menores. Nin a Fiscalía nin a acusación particular reclamaron entón que se lle ingresase no cárcere. O Tribunal Superior de Xustiza de Galicia ratificou a súa condena o pasado febreiro, e o Tribunal Supremo fixo o mesmo cinco meses despois. Con todo, cando a Garda Civil foi a buscalo ao seu domicilio o pasado 15 de setembro, xa fuxira.

«É atroz, non entendemos que non exista un protocolo para casos como estes nin a descoordinación que houbo entre as administracións», lamenta Isabel Calvete, presidenta da Confederación Galega de Asociacións de Nais e Pais e quen avoga porque, «con independencia do respecto absoluto á presunción de inocencia, a prioridade do sistema debería ser garantir a protección efectiva dos nenos e nenas». «Os colexios teñen que ser lugares seguros para eles, pero se nin sequera conseguimos que se atrevan a denunciar o bullying, imaxínese en situación de agresión sexual nos que o agresor é un profesor», explica.

Cómplice do agresor

Ximena González, portavoz en Ourense da asociación feminista Marcha Mundial dás Mulleres, lembra que «tivo que ser o feminismo organizado da cidade quen no inicio do curso 2024-2025 púxose en contacto co ANPA e convocou mobilizacións esixindo á Consellería de Educación, dependente da Xunta de Galicia, que impedise» a reincorporación de Martiño Ramos ás aulas. «Pola contra estaría a ser cómplice do agresor e facilitándolle o acceso as ferramentas para agredir de novo a potenciais novas vítimas», pois, afirma González, «as familias e o alumnado non foran informados de maneira oficial dos delitos cometidos por este profesor».

«Cabe aclarar», abunda a portavoz da Marcha Mundial dás Mulleres, «que as sentenzas emitidas xa incluían feitos probados polo que se estaba permitindo que unha persoa que cometeu agresións e abusos empregando a súa autoridade como docente seguise en contacto co alumnado». «Fallou un sistema xudicial completamente patriarcal, nun proceso longo, revictimizante e claramente sen garantías, pero tamén fallaron as institucións encargadas de protexer ás menores, especialmente á rapaza agredida, quen non tivo ningún tipo de protección», conclúe.

«Fallou un sistema xudicial completamente patriarcal, nun proceso longo, revictimizante e claramente sen garantías, pero tamén fallaron as institucións encargadas de protexer ás menores, especialmente á rapaza agredida»

A Consellería de Educación da Xunta, pola súa banda, alega que non apartou a Ramos das súas tarefas porque «a administración autonómica, ao haber unha investigación xudicial, actúa seguindo as indicacións das autoridades xudiciais, que en ningún momento decretaron medidas cautelares». «A Xunta actuou nada máis recibir a primeira sentenza, emitida en xullo de 2024. Aínda que non era firme nin establecía medidas cautelares, atendendo á gravidade dos feitos probados como constitutivos de delito, a Consellería suspendeu provisionalmente en agosto das súas funcións ao profesor», aseguran fontes do Goberno autonómico, que recalcan que tamén se rexeitou o recurso do condenado contra a súa suspensión. «Agora, a aplicación da sentenza firme da Audiencia Provincial de Ourense leva aparellada pena de cárcere, o que implica suspensión de emprego e soldo», engaden.

A Consellería tamén asegura que traballa para mellorar as ferramentas necesarias «para identificar, previr e actuar da maneira máis rápida e eficaz diante deste tipo de situacións», e explica que este curso puxo en marcha un protocolo contra a violencia na infancia e na adolescencia no ámbito educativo «»cuxo principal obxectivo é dispoñer dunha folla de roteiro claro para actuar diante a sospeita de que un alumno poida estar a sufrir unha situación de violencia de calquera tipo e en calquera contexto«».

Laura Arroxo, secretaria nacional da Federación de Ensino da Confederación Intersindical Galega (CIG), a central maioritaria na educación pública, entende que houbo «máis fallos por parte do sistema xudicial que da administración educativa» e alerta que noutro caso similar recente no que tamén existían indicios de delito si se ordenou prisión provisional para o acusado, o que conlevou a súa suspensión. «Se algo se lle pode reprochar á Consellería é que non haxa un protocolo que impida a un imputado por agresión ou acoso sexual seguir dando clases», sostén Arroxo, quen lembra que aos docentes se lles esixese un certificado de non ter antecedentes dese tipo delitos.

Axuda e atención ás vítimas de violencia machista

O 016 atende a todas as vítimas de violencia machista as 24 horas do día e en 52 idiomas diferentes, do mesmo xeito que o correo 016-online@igualdad.gob.es; tamén se presta atención mediante WhatsApp a través do número 600000016, e os menores poden dirixirse ao teléfono da Fundación ANAR 900 20 20 10.

Nunha situación de emerxencia, pódese chamar ao 112 ou aos teléfonos da Policía Nacional (091) e da Garda Civil (062) e en caso de non poder chamar pódese recorrer á aplicación ALERTCOPS, desde a que se envía un sinal de alerta á Policía con xeolocalización.