A Coruña.- Hai cidades onde o fútbol é unha especie de cemento social que funciona como o mellor termómetro para medir o estado de ánimo colectivo. A Coruña é unha delas. O pasado domingo, cando o RC Deportivo coroou o seu ascenso á primeira división tras gañar 0-2 en Valladolid, a cidade sentiu coma se se recuperase a si mesma recoñecéndose no éxito. E no palco de Riazor, celebrándoo coa satisfacción de quen sente que tamén culminou unha viaxe persoal, estaba Juan Carlos Escotet, o banqueiro venezolano que en apenas unha década pasou de ser un outsider latinoamericano na banca española a controlar a maior entidade financeira galega, presidir o Dépor e converterse nun dos homes máis influentes do noroeste peninsular.

O relato do ascenso do Deportivo e o ascenso de Escotet ten un fío común: ambos son fillos dunha crise. O club coruñés esnafrouse en poucos anos desde as noites gloriosas da Champions ata os campos enlamados da primeira federación. E o empresario venezolano desembarcou en Galicia cando o sistema financeiro galego se derrubaba tras o estoupido da burbulla inmobiliaria e o afundimento das caixas de aforro.

A historia arrinca en 2009, cando Alberto Núñez Feijóo chega á presidencia da Xunta decidido a impulsar unha gran caixa galega. En plena tormenta financeira, e malia a rivalidade histórica entre Vigo e A Coruña, Feijóo promoveu a fusión de Caixanova, señora do sur de Galicia, e de Caixa Galicia, dona do norte. Feijóo presentou a operación como unha solución patriótica para conservar un centro de decisión financeiro en Galicia, pero acabou convertida nun dos maiores naufraxios económicos da comunidade.

Megalomanía

As dúas entidades chegaban feridas por anos de expansión descontrolada, créditos tóxicos e aventuras inmobiliarias dunha megalomanía só á altura do ego dos seus responsables. Á fronte de Caixanova estaba Julio Fernández Gayoso, figura histórica do poder financeiro vigués e das súas redes clientelares; en Caixa Galicia, José Luis Méndez, quen pilotara durante décadas unha institución clave para a burguesía coruñesa. A criatura resultante, Novacaixagalicia, necesitou preto de 9.000 millóns de euros de axudas públicas para sobrevivir.

Aquela caída tivo responsables con nomes e apelidos. Fernández Gayoso e outros exdirectivos foron condenados polas indemnizacións millonarias que se autoasignaron mentres a entidade se afundía. A fusión auspiciada por Feijóo acabou sendo un símbolo da descomposición do sistema financeiro galego, do que practicamente non queda ningunha grande entidade independente: o Banco Pastor terminou absorbido polo Popular e logo polo Santander; o Banco Gallego acabou no Sabadell; o Banco de Galicia desapareceu; o histórico Banco Etcheverría quedou integrado no conglomerado de Escotet; e o propio Popular acabou intervido.

A fusión das caixas auspiciada por Feijóo acabou sendo un símbolo da descomposición do sistema financeiro galego, do que practicamente non queda ningunha grande entidade en mans galegas.

Foi entón cando apareceu el. Nado en Madrid en 1959 pero fillo de emigrantes españois en Venezuela e criado en Caracas, construíra Banesco ata convertelo no maior banco privado venezolano. En Galicia desembarcou primeiro comprando o Banco Etcheverría, a entidade máis antiga de España, e despois fíxose con NCG Banco, o experimento errado de Feijóo que logo foi rebautizado como Abanca.

A operación segue sendo un dos episodios máis controvertidos da reestruturación bancaria española. Escotet pagou 1.003 millóns de euros por unha entidade previamente saneada con diñeiro público. Os seus críticos sosteñen que practicamente non tivo que poñer cartos propios porque puido ir abonando a compra cos beneficios que xeraba o propio banco desde o primeiro ano. «A fusión foi un escándalo e un negocio ruinoso, porque acabou supondo que lle regalamos a Escotet o 40% dos aforros dos galegos», dixo no seu día o deputado de Anova Antón Sánchez.

O banqueiro que Feijóo necesitaba

Pero mentres a oposición denunciaba unha privatización a prezo de saldo, Feijóo atopou en Escotet o banqueiro que necesitaba. Abanca pasou a converterse no gran soporte financeiro da economía galega e nunha entidade cunha relación extraordinariamente fluída coa Xunta e a súa principal acredora privada.

O propio Escotet atopou en Galicia moito máis ca unha oportunidade empresarial. «Descubriu unha forma de vida que o namorou: ninguén o recoñecía pola rúa, non tiña que ir con gardacostas armados, podía pasear tranquilamente de noite por Porto… Imaxina o que iso supón para alguén que vén da Caracas dos momentos máis convulsos dos gobernos de Chávez», resume un veterano traballador da entidade, con máis de 15 anos na antiga Caixa Galicia e hoxe empregado de Abanca.

Porque Escotet tamén aterrou en Galicia fuxindo do ruído político venezolano. Durante anos foi sinalado polas súas relacións co chavismo, aínda que posteriormente tomou distancia co réxime. En 2018, o Goberno venezolano chegou a ameazar con nacionalizar Banesco e cuestionou publicamente a orixe dos fondos cos que comprara Abanca. «De onde sacou prata para comprar os bancos que ten en España?», preguntouse entón Diosdado Cabello. Escotet respondeu nas redes sociais cunha frase que se fixo célebre e na que anunciaba a súa negativa a vender Banesco ao Goberno: «Os fillos non se venden».

Mentres tanto, Abanca medraba. Comprou entidades en Portugal, integrou EuroBic e reforzou a súa presenza en toda a península. O banco presume hoxe de millóns de clientes e dunha expansión constante fóra de Galicia. En 2025 obtivo máis de 900 millóns de beneficios e seguiu aumentando negocio e cota de mercado. Aínda que esa expansión tamén tivo custos sociais: conflitos sindicais por despedimentos e peches de oficinas, protestas de usuarios pola desaparición de caixeiros en zonas rurais e críticas pola progresiva desertización financeira de pequenas localidades galegas.

Unha lenda oral

A outra grande adquisición emocional de Escotet foi o Deportivo. Cando Abanca acudiu ao rescate do club, o Dépor xa non era aquel equipo que marabillou Europa. O Superdépor de Arsenio Iglesias, Fran, Mauro Silva, Bebeto, Djalminha quedara atrás, convertido case nunha lenda oral que os coruñeses aínda repiten como quen lembra unha idade de ouro.

Aquel equipo gañou unha Liga, dúas Copas do Rei e tres Supercopas. Rozou finais europeas e converteu Riazor nun dos estadios máis temidos do continente. Alí caeron o Milan, o Manchester United, o Arsenal… As remontadas épicas e as noites de Champions colocaron unha afastada cidade da periferia atlántica no centro do mapa futbolístico europeo.

Despois chegou a caída. A xestión hiperbólica de Augusto César Lendoiro –outro personaxe inseparable da historia política galega, expresidente da Deputación da Coruña e mestre das relacións de poder locais– terminou arrastrando o club a unha débeda xigantesca. O Deportivo descendeu unha e outra vez ata tocar o pozo da Primeira Federación. Pero mesmo entón Riazor seguía enchéndose cada fin de semana, coma se a cidade se negase a aceptar que todo rematara e intentase converter cada partido nunha reivindicación sentimental de identidade colectiva.

Escotet entendeu axiña que o Deportivo non era simplemente outro activo empresarial. Primeiro colocou á fronte do club a Antonio Couceiro, exconselleiro de Manuel Fraga e figura histórica do PP galego. Máis tarde decidiu asumir persoalmente a presidencia do consello de administración. No órgano directivo tamén se senta Marta Fernández Currás, exconselleira de Facenda con Feijóo e exsecretaria de Estado de Orzamentos con Mariano Rajoy.

O banco, o banco de suplentes e o poder

A presenza de figuras vinculadas ao PP arredor de Abanca e do Deportivo alimenta desde hai anos as críticas da oposición sobre a estreita relación entre o banco e o poder político. O consello de administración de Abanca reúne ademais perfís estreitamente ligados ao núcleo duro do escotetismo financeiro. Entre eles destaca Francisco Botas, conselleiro delegado e unha das persoas máis influentes da entidade, ademais de familiar de Eva Cárdenas, parella de Feijóo.

Escotet tamén foi incorporando familiares e persoas da máxima confianza aos seus proxectos empresariais e deportivos. A súa sobriña exfutbolista, Michelle Clemente Escotet, ocupa a vicepresidencia do Deportivo. E o seu primo Miguel Ángel Escotet é o reitor da Universidade Intercontinental da Empresa, a polémica expansión do ecosistema Abanca ao ámbito universitario coa oposición das universidades públicas galegas pero o apoio decidido dos gobernos de Feijóo, primeiro, e de Alfonso Rueda, despois.

O Dépor segue sendo unha das poucas institucións da Coruña capaces de unir clases sociais, xeracións e sensibilidades políticas.

A raíz do conflito co Concello da Coruña e da contestación social a Altri –Abanca era o socio financeiro da planta de celulosa e as plataformas contrarias á fábrica comezaron a ameazar con facer campaña para que os clientes da entidade pechasen as súas contas–, Escotet decatouse de que non abondaba con operar negocios suculentos. Se quería, quere, mantelos, tiña, ten, que caer ben. «Por iso decidiu asumir el mesmo a presidencia do Deportivo: porque tomou conciencia de que non se trata dun asento máis, senón dunha posición de enorme relevancia social e de cultura de país», explica outra fonte coñecedora da entidade.

Ese conflito co Concello da Coruña foi revelador. Abanca e o Deportivo chegaron a enfrontarse ao Goberno municipal da socialista Inés Rey pola celebración do ascenso a segunda división en María Pita, unha batalla simbólica que agochaba unha larvada disputa polo uso do estadio municipal de Riazor e que terminou converténdose nun problema reputacional para a entidade, obrigando finalmente a Escotet a baixar o ton. O banqueiro entendeu entón que en Galicia o fútbol, igual ca as caixas noutro tempo, forma parte da identidade emocional do país.

Identidade

Por iso o novo Deportivo busca hoxe algo máis ca regresar a primeira. O club reforzou a súa aposta polo galego como lingua corporativa, desenvolveu unha estratexia moi potente en redes sociais e impulsou o fútbol feminino como parte dunha identidade moderna e popular. Nunha cidade onde hai listas de espera de anos para conseguir un abono para Riazor, o Dépor segue sendo unha das poucas institucións capaces de unir clases sociais, xeracións e sensibilidades políticas. Ten máis de 30.000 socios, máis ca a maioría de equipos de primeira. Son máis de once por cada cen habitantes da cidade.

E aí aparece outra vez Escotet. O home que chegou desde Caracas para comprar un banco rescatado polo Estado español acabou convertido nunha figura central da vida pública galega. Preside a maior entidade financeira da comunidade, controla o principal club de fútbol da Coruña e mantén unha relación privilexiada coas elites económicas e políticas do territorio.

O ascenso do Deportivo ten algo de metáfora futbolística perfecta. Mentres A Coruña celebraba o regreso a unha categoría que sente como natural, Juan Carlos Escotet podía contemplar desde o seu propio ascenso: o do banqueiro venezolano que atopou en Galicia un refuxio, un negocio e unha forma de poder; e que acabou instalándose, case sen facer ruído, na división de honra da banca española.