De nena, na nosa casa, había libros prohibidos. Dicíanme que aínda non tiña a idade para entendelos. A familia de Pascual Duarte foi un dos primeiros «libros prohibidos» que secuestrei e que, con dez anos, conseguín ler sen o permiso paterno. En canto me prohibían un libro, non podía pensar noutra cousa que telo nas mans. Obvio.

O tema de prohibir libros é un asunto en voga nestes tempos. De feito, dende que Gutenberg ideou o artiluxio que cambiou a historia da humanidade, facer fogueiras de libros nunca pasou de moda. Na Trumpland xa levan un tempo censurando libros, como Matar un reiseñor, Maus (a novela gráfica do Holocausto), as historias da vida de Rosa Parks, libros que teñan que ver con temas LGTBQIA+, etc. Algúns pensan que hai libros que habería que queimar. Claro que si. Hai moitos, moitísimos. Comezando con todos eses libros premiados con Planetas e demais recoñecementos, con páxinas cheas de lugares comúns e palabras tan mal cosidas que racha o corazón intentar lelos. Mais non os queimamos, non si? E, aínda que contribúan ben pouco ao desenvolvemento do ser humano, tampouco os prohibimos. O problema de comezar a prohibir libros é, primeiro, quen decide cales se poden publicar e cales non. Decídeno os xuíces? Xuíces coma algúns que ditan sentenzas medievais? Ou decídeo o goberno? O segundo problema é determinar cando un libro é susceptible de ser prohibido. De que temas non se pode falar? Só de temas que non causen dano, que non teñan polémica, que non humillen as vítimas?

Estou de acordo en que o libro de Anagrama sobre o home que asasinou os fillos vai facer moito dano á nai, aos avós e á familia deses pobres nenos. Aínda que me é difícil pensar que haxa algo que aínda poida ferir esa nai. Imaxino que o seu corazón morreu canda os nenos. O que si penso que é unha vergoña é que o asasino poida gañar cartos coa publicación. Debería incluírse nas sentenzas de asasinatos e violacións que o culpable non poida lucrarse co relato do crime.

É obvio que a editorial só pensou en vender libros. Pero quen pode culpar unha editorial por querer vender libros? O asunto é que o tema do libro, o asasinato dos fillos por seu pai, o sufrimento terrible desa nai e desa familia, vende moito. Vende libros, vende series, vende películas, vende merdas de programas na televisión e vende periódicos. O verdadeiro problema non é a publicación, senón a enorme audiencia que ten o tema do libro. Netflix está cheo de series onde a audiencia se entretén coas desgrazas doutros. Xa sexan de ficción ou non-ficción (aínda que estas últimas venden máis), estamos seducidos polas historias aberrantes, polos asasinos en serie e polas desgrazas alleas. Non hai historia feliz que venda libros. Dende Pascual Duarte ata o Titanic, dende Sófocles e Eurípides a Capote, as traxedias venden. O terrible destes tempos é que estamos afeitos a consumir barbaridades coma se fosen vasos de agua. Todos os días lemos e vemos nas noticias historias verdadeiras de mortes e o sufrimento dos nenos en Gaza. Pola noite, na seguridade do salón da nosa casa, consumimos aínda máis brutalidades. Aí temos a serie do caso Asunta, da parella que matou a súa filla adoptada. Ou, tamén recentemente, a serie Nos vemos en otra vida, sobre os asturianos que venderon a dinamita aos xihadistas que perpetraron o atentado do 11-M. Pregúntome se ás familias dos mortos e da xente que quedou ferida para sempre en Atocha lles fixo graza que se escribira un libro e que se fixera unha serie centrada nos culpables.

Penso que non se pode non deixar expresarse, sexa o que sexa. O tema da publicación do libro de Anagrama paréceme unha falta de ética terrible. Mais a razón de ser dunha editorial é vender libros, e nada vende máis nin nada é máis terrible ca un pai ou unha nai que lles causa sufrimento aos seus fillos. Aí temos a Medea de Eurípides, quen fai centos de anos soubo que unha historia dunha nai que mata os fillos nunca deixará de nos fascinar. O horror máis impensable tennos pegados á pantalla, pegados á paxina. Andamos tan namorados da brutalidade que non nos decatamos de que o máis terrorífico é precisamente a nosa adicción a entretérmonos coas traxedias dos outros. Canto peor é a traxedia, mellor é audiencia. O problema non é a publicación do libro, o problema é canta xente morre de ganas de lelo.