Oleiros.- Jaime naceu no sur de Brasil e leva cinco anos en España. A maioría en situación irregular, porque o Estado non lle renovou o permiso temporal de residencia. El presentou a solicitude cun contrato de traballo porque lograra empregarse, pero a empresa na que estaba tiña débedas coa Seguridade Social e non serviu. Denegáronlla. Agora traballa en negro porque o seu novo empregador non pode contratalo legalmente. Sempre o fai na quenda de noite: «De día é moito máis doado que te poidan pillar nunha inspección», relata.

Jaime –un nome inventado, porque non pode dar o real– é unha das 60 persoas que asistiron ao Auditorio A Fábrica, en Perillo, no municipio de Oleiros (A Coruña), a unha sesión informativa organizada polo Concello para axudar aos migrantes a acollerse ao proceso de regularización posto en marcha polo Goberno. «Agradécese moito», di Jaime. «Aclaráronme as dúbidas que tiña e xa sei o que teño que presentar e como pedir a cita presencial. Vai ser un alivio recuperar unha vida normal», conta.

Oleiros é o concello con maior renda por persoa de Galicia e está gobernado desde hai case cinco décadas por Alternativa dos Veciños, unha formación progresista independente liderada polo alcalde, Ángel García Seoane. O municipio conta con 39.000 habitantes dos que arredor de 2.400 son estranxeiros de 92 nacionalidades distintas. En Galicia, onde a cifra de residentes foráneos ascende a 182.000, o Foro Galego da Inmigración estima que máis de 10.000 están en situación irregular. Se en Oleiros se dese esa mesma proporción, serían uns 130. Un informe da Fundación de Caixas de Aforro (Funcas) calcula que en todo o Estado son 840.000, así que se se toma esa referencia, serían preto de 700.

Familias empadroadas que pasan a situación irregular

«É moi difícil saber o número exacto porque hai familias empadroadas cos cónxuxes traballando, un alugueiro, nenos escolarizados, etcétera, aos que de súpeto lles chega unha carta dicíndolles que non lles renovan a residencia temporal e vense de pronto en situación irregular e desamparados», explica Nacho Crespo, coordinador de Servizos Sociais do Concello. Acudiu á charla con outra funcionaria e con María Álvarez Peteiro, asesora xurídica do Consorcio das Mariñas, unha entidade municipal que agrupa a oito concellos da comarca da Coruña.

Nacho relata que a maioría dos migrantes que chegan a Oleiros, e en especial a Perillo, fano con proxectos de vida familiares, buscando oportunidades laborais para eles e unha vida digna para os seus fillos, ou escapando de situacións dramáticas de violencia ou persecución política nos seus países, aínda que sexan democracias formais: «Un deles díxome un día que quería vivir aquí por unha razón sinxela: “Porque saio á rúa e non me matan”».

«Non vos angustiedes. E non lle paguedes a ninguén que vos ofreza facer os trámites da regularización» (María Álvarez Peteiro, asesora xurídica do Consorcio das Mariñas)

Nacho e María abren a charla explicando á audiencia que deben estar tranquilos e que lles axudarán persoalmente para manexarse no labirinto burocrático do proceso de regularización: «O traballo importante xa o fixestes. Estades aquí e informástesvos. Pero sobre todo, non vos angustiedes se vos parece complicado. Imos axudarvos. Ah! E non lle paguedes a ninguén que vos ofreza facer os trámites a cambio de cartos», advirte María.

Desde que o Executivo de Pedro Sánchez abriu a regularización –pode facerse de maneira telemática desde o xoves 16 e de forma presencial desde o pasado luns– presentáronse preto de 60.000 solicitudes. Nalgunhas comunidades houbo grandes colas e certa sensación de caos. O Goberno acusou ao PP de iniciar unha estratexia destinada a obstaculizar o proceso nas comunidades e concellos onde goberna. O seu secretario xeral, Miguel Tellado, anunciou o pasado luns que presentarán mocións en todo o país para esixir que se paralice.

Ede e Australia
Ede –tamén é un nome inventado– e Australia –no seu caso é real– son dúas irmás orixinarias da República Dominicana e aseguran que non entenden esa postura. «Non vin a España a roubar nin a quitarlle o traballo a ninguén, senón a traballar, cotizar e contribuír ao desenvolvemento do país», subliña Australia. Ela deixou no seu país a outros oito irmáns, ao seu marido e ao seu fillo de catro anos, e chegou a España con apenas 26 anos e un contrato de traballo. Hoxe ten a dobre nacionalidade, puido mercar unha vivenda e ten dous fillos máis. O primeiro acaba de rematar os seus estudos universitarios.

No Nadal de 2024, Ede veu visitar a Australia a Oleiros e decidiu quedar. Pensa o mesmo ca súa irmá: «Non vin a España para que me manteñan, quero traballar». Agora faino tamén sen contrato e en precario, e desfaise en agradecementos ao Goberno e ao persoal de Servizos Sociais do Concello porque está convencida de que, cando teña papeis, a súa vida mellorará. Por iso critica a quen está obstaculizando a regularización cun argumentario próximo aos discursos de odio: «Só pode ser froito da ignorancia ou da maldade», lamenta.

Oleiros adoita ser obxecto recorrente do interese informativo dos medios estatais cada vez que as estatísticas da Axencia Tributaria reiteran que é o municipio de Galicia onde máis se recada por contribuínte no imposto da renda e pola presunta contradición que iso supón co feito de que o dirixa un goberno de esquerdas. Tamén polas imaxinativas campañas do alcalde contra os responsables da barbarie da guerra en Iraq, Irán, Palestina…

O certo é que no case medio século que leva gobernando, Alternativa dos Veciños desenvolveu un proxecto social que vai moito máis alá dese folclore e que ten na acollida de persoas vulnerables, sexan migrantes ou non, un sinal de identidade, segundo sostén Belén Taboada, concelleira de Servizos Sociais e Igualdade. «Atendemos incluso a familias que nin sequera están empadroadas pero precisan apoio. Impórtannos as persoas, non xulgamos a ninguén e moito menos pola súa nacionalidade», afirma.

Salarios precarios e horarios infinitos

Taboada lembra que o 90 % dos migrantes en situación irregular en España «están explotados con salarios precarios, horarios infinitos e condicións de vida que rozan a subsistencia». «Hai quen os trata de maneira indigna; nós non: apoiámolos, axudámolos na medida do posible e coidamos as formas para respectar a súa dignidade: coñecémolos polos seus nomes, cando veñen procuramos non facelos agardar, ao rematar acompañámolos ata a porta… Cada persoa trae a súa mochila vital, tiveron que abandonar os seus países e migrar, polas razóns que sexan, e ese é un proceso doloroso. Nós queremos que saiban que estamos con eles», conclúe a concelleira.

Durante a charla no auditorio de A Fábrica, Nacho e María explican ás persoas asistentes como deben proceder: que non fai falta que pidan cita ou agarden cola se precisan un certificado de vulnerabilidade ou outro documento porque poden solicitalo por rexistro e o persoal funcionario tramitalo; que poden utilizar a identificación con Clave Móbil dun familiar para solicitar a cita para a regularización se non poden acceder a ela porque non teñen tarxeta de identificación de estranxeiro; que se están empadroados non fai falta que acheguen probas do seu arraigamento en España, como precontratos laborais, pagamentos de alugueiro e facturas, documentos de asistencia médica, recibos de envío de diñeiro ás súas familias, aínda que iso poida axudar…

«Atendemos incluso a familias que nin sequera están empadroadas pero precisan apoio. Impórtannos as persoas, non xulgamos a ninguén e moito menos pola súa nacionalidade» (Belén Taboada, concelleira de Servizos Sociais de Oleiros)

Tamén resolven multitude de dúbidas, que lles afectan a eles mesmos pero tamén aos seus parentes: «Podo pedir a residencia legal para os meus fillos se eu a teño e eles non?»; «Podo acollerme á regularización se acabo de presentar un recurso contra a denegación da miña solicitude de arraigamento laboral?»; «Teño que pedir e pagar outro certificado de antecedentes penais se xa o acheguei noutro procedemento?»; «O meu marido, o seu fillo e máis eu, somos unidade familiar e podemos pedir a regularización conxunta?»; «Teño a patria potestade da miña filla de 13 anos por unha sentenza firme no meu país, podo pedir os seus papeis sen permiso do pai?».

Nacho e María van resolvéndoas unha a unha, e seguen a facelo durante case unha hora despois de que remate a charla, cando varias persoas se lles achegan para expoñerlles os seus casos. Un dos últimos é un mozo que fala árabe e apenas chapurrea español. Nacho indícalle por xestos que active o tradutor do seu teléfono móbil, e así comeza a comunicarse con el. Vailles facendo preguntas e pedíndolle que lle amose documentos na pantalla do teléfono, que el vai fotografando co seu. Logo entrégalle varios papeis e di ao micrófono: «Tráeos mañá ao Concello e tramitámolo».