A Coruña.- As traballadoras do comercio téxtil da Coruña, a maioría vinculadas ás marcas de Inditex, convocaron unha xornada de folga para este venres en demanda da continuidade do convenio provincial e contra a implantación dun marco estatal que, segundo denuncian, suporía unha perda de dereitos conquistados durante anos de conflitos laborais. Unha semana despois, o 29 de maio, será a quenda das empregadas dos supermercados e hipermercados da gran distribución alimentaria, que preparan outro paro tras meses de bloqueo na negociación do seu convenio. Son conflitos distintos, con reivindicacións diferentes, pero comparten unha mesma paisaxe laboral: sectores feminizados, salarios baixos e grandes empresas marcando o chan das condicións laborais.

No caso do comercio téxtil, o choque xira arredor da patronal ARTE, a Asociación Retail Textil España, creada en 2022 e formada por compañías como Inditex, Mango, Primark, H&M e Tendam, entre outras. A asociación naceu para negociar un convenio estatal do sector que substitúa boa parte dos convenios provinciais existentes.

As traballadoras coruñesas sosteñen que ese cambio suporía perder dereitos históricos logrados en Galicia tras anos de mobilización. «Non coñezo ningún convenio estatal nun sector masculinizado que se negocie lonxe de onde están as traballadoras. Só sucede nos sectores feminizados», afirma Lucía Domínguez Rodríguez, delegada da CIG en Inditex.

Consecuencias

«No punto no que estamos, as consecuencias non van ser que non poidamos mellorar as nosas condicións, senón que poidamos mantelas ou evitar que empeoren, que é a intención da patronal. Queren roubarnos dereitos que conseguimos despois de anos de loita». Domínguez vincula directamente a creación de ARTE con esa estratexia empresarial: «Para iso a crearon, para aglutinar as grandes empresas e rebaixar as condicións laborais». A patronal, pola súa parte, defende publicamente que o convenio estatal busca homoxeneizar condicións e modernizar o sector.

O peso de Inditex resulta determinante na provincia. O grupo fundado por Amancio Ortega concentra milleiros de empregos directos e indirectos na área da Coruña e funciona como referencia salarial e organizativa para boa parte do comercio téxtil galego. As folgas das dependentes de Zara e doutras cadeas do grupo xa marcaron un precedente en 2022, 2023 e 2024, cando as traballadoras lograron melloras salariais tras varias campañas de mobilización.

Lucía Domínguez, traballadora de Inditex: «Queren roubarnos dereitos que conseguimos despois de anos de loita»

Agora o temor é outro: perder o control da negociación colectiva e quedar subordinadas a un convenio estatal negociado en Madrid. As traballadoras consideran que o convenio provincial galego permitiu consolidar descansos, pluses e condicións máis favorables que as previstas en moitos acordos estatais. E sinalan ademais unha cuestión estrutural: a centralización dos convenios aparece sobre todo en sectores altamente feminizados.

Ese argumento conecta directamente co conflito da alimentación. O comercio alimentario da Coruña —onde destacan compañías como Gadisa, Froiz e Vegalsa-Eroski— leva meses negociando sen acordo. As mobilizacións comezaron a principios de maio e desembocarán nunha folga convocada finalmente para o 29 de maio despois de que a patronal alegara defectos formais na comunicación inicial do paro previsto para este sábado.

Mobilizacións

«Empezamos a negociar o 14 de xaneiro e durante seis reunións a empresa mantívose inamovible na súa postura: un 0% de subida salarial», explica Alejandra Varela Dorado, traballadora de Gadisa e delegada sindical. «Tamén querían quitarnos os ‘sábados de calidade’, unha redución de xornada de tres sábados ao ano, e os tres días de asuntos propios que tiñamos». Segundo relata, despois das primeiras mobilizacións a patronal formulou unha subida salarial escalonada pero sen cláusulas de revisión ligadas ao IPC.

O conflito salarial resume bastante ben a situación do sector. «Levo 27 anos na empresa e o meu soldo son 1.160 euros ao mes. De 2.700 traballadores a gran maioría somos mulleres, especialmente nos tramos de salarios máis baixos. Non é que esteamos explotadas, estamos sobreexplotadas», sostén Varela. «A patronal debe crer que os nosos soldos son complementarios, pero na maioría dos casos son o único salario que entra na casa. Nós mantemos as nosas familias e xa non podemos máis».

A representante sindical describe ademais un modelo de negocio sostido sobre xornadas parciais, dispoñibilidade constante e presión sobre os cadros de persoal. «Son empresas que teñen beneficios multimillonarios, e que os aumentan a costa de destrozar a vida da xente. Hai compañeiras a media xornada ás que lles están pagando a nove euros a hora as horas complementarias que as obrigan a facer. E perséguennos polas baixas, moitas das cales veñen da precariedade laboral na que estamos».

No trasfondo de ambos conflitos aparece un mesmo debate: que sucede cando as grandes empresas de sectores feminizados concentran suficiente poder para arrastrar as condicións do resto do mercado. Na alimentación galega, Gadisa, propietaria da cadea de supermercados Gadis e pertencente á familia Tojeiro, funciona desde hai anos como empresa de referencia por volume de persoal e presenza territorial, nun papel similar, salvando as distancias, ao que representa Inditex no téxtil. O que acordan ou deixan de acordar esas compañías acaba condicionando o conxunto do sector.

Advertencia

O exemplo que máis se repite entre as traballadoras é o de Vegalsa-Eroski, rexida por convenio estatal desde 2006 e utilizada agora como advertencia para as empregadas do comercio téxtil. «A nós tamén nos dixeron que conservariamos as nosas condicións, pero no longo prazo non foi así. Perdemos axudas ao transporte, axudas por fillo, poder adquisitivo…», explica Nazaret Álvarez de Neira, delegada da CIG na compañía.

«A día de hoxe, despois de 22 anos na empresa, eu gaño 18.064 euros ao ano, un euro máis do que cobra unha compañeira que se incorpore hoxe mesmo. En 2002, co convenio provincial, tiñamos 20 minutos para o descanso do café, hoxe son 15 minutos», engade. Para Álvarez, o patrón repítese: «Os convenios estatais aplícanse sempre a sectores feminizados. Non coñezo un caso de convenio estatal en sectores de emprego masculino».

Alejandra Varela, traballadora de Gadisa: «As mulleres estamos dicindo basta xa. A folga vai ser un éxito»

A sindicalista vincula directamente esa evolución coa perda progresiva de poder negociador dos cadros de persoal. «Vegalsa ten beneficios multimillonarios a costa de depauperar as condicións das súas traballadoras». E lanza unha mensaxe ás empregadas de Zara, Bershka ou Pull&Bear que preparan a folga desta semana: «Recoméndolles ás compañeiras do comercio vario e da distribución que sigan pelexando, que defendan os seus dereitos, porque se non, van perdelos. Hai que saír á rúa, hai que loitar».

En Galicia existen precedentes recentes de grandes mobilizacións en sectores feminizados do comercio. As folgas de Inditex, as protestas das residencias e dos servizos de axuda no fogar ou as mobilizacións das conserveiras mostraron unha tendencia que volve agora repetirse: traballadoras con salarios modestos enfrontándose a compañías con beneficios récord e estruturas empresariais xigantescas. En moitos casos, ademais, trátase de mulleres de mediana idade con décadas de antigüidade laboral e escasa marxe para cambiar de emprego.

«Isto vai romper»

«Isto vai romper por algún lado. As mulleres estamos dicindo basta xa. A folga vai ser un éxito», asegura Alejandra Varela. «Hai unha implicación tremenda do persoal, por iso intentaron rebentala coa argucia do defecto na comunicación. Iso, ademais, enfadou a xente». Detrás das caixas do supermercado e dos probadores de Zara, o que comeza a emerxer na Coruña é algo máis que dous conflitos laborais illados: unha pelexa por decidir ata onde pode seguir precarizándose o traballo das mulleres en dous dos sectores máis rendibles do país.