A Coruña.- O último verán do ditador Francisco Franco na súa residencia estival de Meirás, en Sada (A Coruña), transcorreu placidamente entre partidas de golf, visitas da familia e saídas no seu iate, o Azor, que usaba tanto para as súas xornadas de pesca como para recibir convidados ilustres e convidalos a xantar.

Naquel verán de 1975 Franco tiña 82 anos e atopábase nun estado de saúde delicado, cos síntomas do seu párkinson agravados pola tromboflebite que sufrira en xullo de 1974. Só faltaban uns meses para a súa morte, pero o diario oficial que rexistra xornada a xornada o intendente xeral da Casa Civil do Xefe do Estado, Fernando Fuertes de Villavicencio, reflicte unhas semanas idílicas en Meirás.

«Ás 17 h, as súas excelencias [SSEE] dirixíronse ao aeroporto de Barajas, onde tomaron o avión para Santiago de Compostela, de onde se dirixiron ao Pazo de Meirás, onde chegaron ás 20 h, dando comezo a xornada de verán», anota Fuertes o 28 de xullo. Ao día seguinte anuncia unha das visitas máis salientables:

Coa súa filla, o seu xenro, Juan Carlos e Sofía

«Á mañá, SE [A Súa Excelencia] agardou no Pazo a chegada dos Príncipes de España e fillos. SSEE, [os] Príncipes e [os] Marqueses de Villaverde [a filla de Franco, Carmen, e o seu esposo, Cristóbal Martínez-Bordiú], xantaron a bordo do Azor, ancorado en Sada. O Caudillo regresou ao Pazo a media tarde, non recibindo visitas».

O Azor era unha luxosa embarcación de case 50 metros de eslora construída nos estaleiros de Bazán en Ferrol e entregada a Franco en 1949, apenas dez anos despois do final da guerra civil. A diferenza do pazo de Meirás, que o ditador roubara poñéndoo ao seu nome falsificando unha operación fraudulenta de compra, o Azor pertencía ao Estado –era propiedade da Armada–, aínda que na práctica só o utilizaba o tirano.

O buque estaba decorado con madeiras nobres, contaba cunha tripulación de case 40 persoas e tiña camarotes para ata unha ducia de convidados. Franco instalara nel, con cargo ao orzamento público, un custoso equipamento de pesca para capturar atúns no Cantábrico, unha das súas afeccións.

O 29 de xullo de 1975 transcorreran seis anos e sete días desde que Franco nomeara a Juan Carlos de Borbón príncipe de España e herdeiro da Xefatura do Estado. O que logo sería monarca levaba case tres décadas formándose ás ordes do tirano, desde 1948, cando o Azor aínda estaba en construción. El e a súa muller, Sofía de Grecia, sempre eran os primeiros en visitar os Franco en Meirás cando comezaba a tempada estival.

Segundo as anotacións de Fuertes de Villavicencio, Juan Carlos de Borbón e Sofía volveron xantar no iate do ditador o 1 de agosto. «Mañá, SSEE acudiron a bordo do Azor, fondeado en Sada, acompañados dos Príncipes de España. Regreso ao Pazo, onde despediron aos Príncipes, que regresaron a Madrid». As entradas e saídas tamén están reflectidas no libro de rexistro de entradas e saídas do pazo.

Consello de ministros e penas de morte

Juan Carlos volveu a Meirás o 18 de agosto, catro días antes do consello de ministros do 22 de agosto que aprobou, na súa reunión no pazo, un real decreto con medidas que aceleraron un mes despois varias condenas a morte de presos políticos.

As anotacións do intendente da Casa Civil de Franco recollen ese día: «Mañá, SE recibiu ao Príncipe de España na porta principal do Pazo, onde SAR [A súa Alteza Real] se aloxa». E á xornada seguinte, o 19 de agosto: «Mañá, SE, acompañado do Príncipe, estivo no campo da Zapateira xogando ao golf. Tarde, o Caudillo recibiu ao Presidente do Goberno, con quen despachou».

O 18 de agosto, o rexistro de entradas e saídas do pazo recolle a visita de Alfonso Armada, a quen Franco designara a mediados da década dos 50 como instrutor principal e xefe da secretaría do príncipe. En 1975 Armada era xeneral de brigada, pero no libro aparece sen o seu rango militar como «Excmo. Sr. Don Alfonso Armada».

Señora de Meirás e duquesa de Franco

Juan Carlos e Sofía non volverían a Meirás ata o 26 de novembro dese ano, con Franco xa morto e xa como reis de España, para entregar en persoa a Carmen Polo e á súa filla, Carmen Franco, os títulos de señora de Meirás e de duquesa de Franco, respectivamente.

Ese mes, Juan Carlos de Borbón nomeou a Armada secretario xeral da Casa do Rei. Menos de seis anos despois, en xaneiro de 1981, ascendeuno a xeneral de división, e en febreiro, poucos días antes do golpe de Estado do 23-F, á segunda xefatura do Estado Maior do Exército.

O resto do seu último verán nas Torres de Meirás, Franco pasouno sen demasiados actos oficiais, acudindo polas mañás ao club de golf da Zapateira a unha media hora en coche do pazo; escoitando misa na súa capela e celebrando audiencias e despachos puntuais, tamén con varios ministros –mesmo con Manuel Fraga, que xa non o era– e altos cargos militares.

Franco e a súa muller seguían acudindo ao Azor, pero cada vez usaban menos o luxoso iate, moito menos ca outros veráns. Das 37 xornadas de 1975 que rexistra a man Fernando Fuertes de Villavicencio no diario do último verán do ditador no pazo de Meirás, só pasaron nove no barco, e case sempre para xantar fondeados fronte a Sada ou A Coruña.

En toda esa tempada só cubriron unha ruta de navegación para ir ata Ferrol, a nove millas, para acudir a unha revista naval e asistir a misa nunha capela local. Logo volveron a Meirás en coche.

Tras a morte de Franco no verán de 1975, Juan Carlos I herdou a Xefatura do Estado e con ela a posibilidade de usar o Azor. Pero apenas lle deu uso un par de veces en 1976. A Armada acabou dando de baixa o barco en 1990, e dous anos despois vendeuno por 27.000 euros –hoxe serían uns 67.000 euros– para chatarra.