A Coruña.- O Goberno de Pedro Sánchez segue sen aceptar a resolución da Comisión Europea que considera ilegal a prórroga que concedeu no ano 2000 o Goberno de José María Aznar á empresa concesionaria da AP-9. Trátase da quinta autoestrada de titularidade pública máis transitada do Estado, percorre o eixo atlántico de Galicia desde Ferrol ata a fronteira portuguesa e segue sendo de pago a pesar da inexistencia dunha alternativa real gratuíta e a que a súa construción xa foi amortizada hai anos.

O Ministerio de Transportes, que dirixe Óscar Puente, informou o mércores de que respondeu por segunda vez aos requirimentos da Comisión, que hai catro anos abriu expediente de infracción a España ao considerar que o Goberno de Aznar vulnerara coa súa prórroga a normativa europea de contratación pública. O Goberno estima que o rescate da vía podería supoñer ao redor de 4.000 millóns de euros, unha cifra que a Xunta rebaixa a 2.356 millóns e un estudo do BNG encargado a expertos da Universidade da Coruña, a 904,7 millóns . Se o Executivo comunitario non atende aos argumentos de España, que xa rexeitou nunha ocasión, podería denunciar o caso ante o Tribunal de Xustiza da UE (TXUE).

A decisión de Transportes, na práctica, supón manter as peaxes da AP9 a pesar da unanimidade social e política que os considera abusivos e que apela sobre a necesidade e a xustiza de recuperar a xestión pública da vía e eliminalos. A actual concesionaria, Autopistas del Atlántico SA (Audasa), propiedade do Grupo Itínere, factura grazas a eles preto de 150 millóns de euros anuais. A pesar de que as taxas están sometidas a bonificacións para usuarios frecuentes, que se sufragan con cartos públicos, un traxecto para un turismo entre Ferrol e Vigo –180 quilómetros de distancia e case catro horas por outras estradas– pode alcanzar os 46,90 euros, sumando ida e volta se o regreso non se fai en 24 horas. Unha viaxe entre A Coruña e Santiago –72 quilómetros– nas mesmas circunstancias ascende a 16,8 euros; e outro entre Santiago e Pontevedra –64 quilómetros–, a 14,40 euros. Segundo datos do departamento de Puente, a AP9 ten un tránsito anual de 112,6 millóns de vehículos lixeiros e pesados, dos que ao redor de 43 millóns benefícianse dos descontos.

A AP9 empezou a construírse en 1973 e os seus primeiros tramos foron inaugurados seis anos despois. Audasa era daquela propiedade da Empresa Nacional de Autoestradas (ENA), á súa vez parte da Sociedad Estatal de Participacións Industriais (SEPI), que previra suprimir as peaxes en 2023. No ano 2000, con todo, o Goberno de Aznar decidiu prorrogar a concesión ata agosto de 2048, e tres anos despois, cando privatizou os bens de ENA, a SEPI vendeu Audasa a un consorcio encabezado pola construtora Sacyr, que logo se constituiría como Itínere e do que tiña o 50% do capital, xunto ao Banco Santander (20%) e as caixas de aforro galegas (20%).

Carta de emprazamento

En setembro de 2021, a Comisión Europea abriu procedemento de infracción contra España ao considerar que a prórroga decidida por Aznar no ano 2000 non respectara as normas de contratación pública da UE, xa que estimaba que o aumento do prazo de concesión constituíra unha modificación substancial das condicións de contratación, e que debera ser sometida a un procedemento aberto de licitación pública. Bruxelas enviou ao Goberno unha carta de emprazamento, o primeiro paso no expediente de infracción, que España respondeu. En xullo pasado, a Comisión enviou un ditame motivado rexeitando os seus argumentos e reclamando que anulase a concesión nun prazo de dous meses –vencía o mércores–, o que supoñería rescatar a autoestrada e liberar as súas peaxes, unha medida que xa fora instada por unanimidade no Parlamento de Galicia, que tamén reclamara, con apoio de PP, BNG e PSOE, que a xestión da vía pasase a mans da Xunta.

O ditame motivado da Comisión esgota a vía administrativa e representa un ultimato, dado que o seguinte paso no procedemento de infracción é a denuncia da Comisón diante o TXUE, que, de fallar en contra de España, podería impoñer unha multa que se iría acumulando por cada día no que se mantivese a ilegalidade. O Ministerio de Transportes eludiu facilitar o contido da súa resposta a Bruxelas e limitouse a enviar aos medios unha nota na que asegura que proporcionou á Comisión «as aclaracións precisas e a información xustificativa a ter en conta á hora de que se poida realizar unha valoración sempre en defensa dos intereses xerais de España».

A posición do departamento de Puente desmente a tese que apenas un día antes ofrecera o delegado do Goberno en Galicia, Pedro Blanco, quen, poucas horas antes de que vencese o prazo da Comisión, asegurara que a AP9 estaba «na vía da gratuidade». O secretario xeral do PSOE, José Ramón Gómez Besteiro, referiuse un día antes ao caso asegurando que o ultimato da Comisión supoñía «un momento extraordinario» para «chegar ao 100% das bonificacións». A xefa da oposición e portavoz nacional do BNG, Ana Pontón, avogou o mércores por un rescate, que ao seu xuízo resultaría «máis barato» que seguir sufragando eses descontos.

Pola súa banda, o presidente da Xunta, Alfonso Rueda, tamén se manifestou a favor de que a autoestrada sexa «libre e gratuíta», e o seu departamento de comunicación enviou unha nota este mércores no que acusa o Goberno de «castigar os galegos» por manter «unha peaxe inxusta», a pesar de que a súa Administración mantén baixo a súa titularidade varias autoestradas públicas que tamén son de pago a pesar de que non contan con estradas alternativas viables para os traxectos que cobren

Luzes-Público dirixiuse a Audasa para obter a súa valoración sobre a resposta do Goberno a Bruxelas, pero a empresa alegou que non pode manifestarse respecto diso dado que non é parte no procedemento de infracción.