A Coruña.- O último día que ceou nas Torres de Meirás a finais do verán de 1975, Francisco Franco comera ao mediodía marmitako de primeiro, polo asturiano de segundo e amorodos con nata e ameixas de sobremesa. Tiña 82 anos, padecía párkinson desde había máis dunha década e o seu estado de saúde, con problemas respiratorios, circulatorios e dermatolóxicos ademais das dificultades comunicativas e de mobilidade derivadas da dexeneración neuronal da enfermidade, parecía moi fráxil. O seu médico retiráralle había uns días a cervexa e as patacas fritas do aperitivo, pero a cea daquel día, o 7 de setembro, a última que inxeriu en Meirás, tampouco foi frugal: tomou crema haitiana —un puré de verduras e cabaza—, as típicas meigas galegas á brasa con patacas cocidas, mazás asadas con mel e máis ameixas.

Así o desvelan as anotacións manuscritas do seu galeno de cabeceira, o endocrinólogo Vicente Pozuelo Escudero, que a Casa Civil do Xefe do Estado rexistraba despois a máquina e gardaba meticulosamente nos arquivos das Torres. Esa documentación, á que Público tivo acceso, demostra que as últimas vacacións do tirano, apenas tres meses antes da súa morte, na residencia que roubara case corenta anos antes en Sada (A Coruña), transcorreron con moita placidez. Polo menos no que á súa alimentación se refire, que a primeira vista non se corresponde coa dieta dun enfermo grave nin moito menos terminal ou moribundo.

No verán de 1975 a saúde de Franco xa se deteriorara de maneira alarmante. En xullo do ano anterior ingresara na cidade sanitaria que levaba o seu nome —hoxe é o hospital Gregorio Marañón de Madrid— afectado dunha flebite na perna dereita causada, ao parecer, polo tempo que pasara sentado e case inmóbil vendo partidos do Mundial de Fútbol que se disputou na República Federal de Alemaña —a última, por certo, para a que non se clasificou a selección española—. Recuperouse, pero o episodio deixoulle graves secuelas. Durante o outono, o inverno e a primavera seguintes deu mostras de evidente debilidade e de desorientación en varias aparicións públicas. O seu equipo adscribira unha ambulancia á súa comitiva que o seguía, por se acaso, en todos os seus desprazamentos. O réxime empezou a ter serias dificultades para seguir ocultando a evidencia de que o seu tempo estaba a piques de rematar.

Ata o seu ingreso no hospital no verán de 1974, o médico de Francisco Franco fora Vicente Gil García, a quen na Falanxe alcumaban Vicentón pola súa envergadura física. Era un camisa vella, como se coñecía a quen militaban nesa orde fascista antes do golpe de Estado do 36, que coñecera a Franco en 1937 cando exercía de odontólogo na fronte, e ambos trabaran unha íntima amizade que o convertera nun dos seus principais conselleiros e confidentes. Ata o punto de que, amparado na confianza que dá esa camaradería castrense e bravucona co líder, que o condecorara en varias ocasións e que o nomeou presidente da Federación Española de Boxeo —á fronte da que estivo entre 1956 e 1968—, non dubidaba en meterse en asuntos políticos e en cuestionar incluso as decisións dos ministros máis poderosos.

En xullo de 1974, de feito, sostivo varios sonados enfrontamentos en público co xenro do ditador, o tamén médico Cristóbal Martínez-Bordiú, polo diagnóstico e tratamento do tirano pero tamén porque se negaba a aceptar que Martínez-Bordiú, animado polo daquela presidente do Goberno, Carlos Arias Navarro, forzase a Franco a delegar temporalmente a xefatura do Estado durante o seu ingreso hospitalario no entón príncipe sucesor, Juan Carlos de Borbón, con quen non conxeniaba. Case chegaron ás mans, e a familia do ditador fartouse del. A muller de Franco, Carmen Polo, decidiu substituílo por Vicente Pozuelo Escudero, que era o xefe do servizo de endocrinoloxía do hospital onde Franco se estaba tratando, e que ademais era o médico da coidadora dos seus netos. «Vicente, a Paco gústanlle as caras novas», din que lle dixo Carmen Polo a Vicentón para quitalo de enriba.

Pozuelo, un recoñecido nutricionista, empezou a elaborar a man os menús diarios de Franco que se foron gardando nos arquivos de Meirás desde que chegou ao pazo na súa última viaxe a Sada o 29 de xullo de 1975. Os horarios estaban establecidos estritamente baixo orde do segundo xefe e intendente da Casa Civil do xefe do Estado, Fernando Fuertes de Villavicencio, un militar camisa nova da Falanxe que fora xogador do Atlético de Madrid —chegou a presidir o club en dúas ocasións— e quen foi ascendendo pouco a pouco no réxime á sombra do ditador —acabou sendo xerente de Patrimonio Nacional, cargo que seguiu ocupando durante a democracia ata 1981—. O tirano tamén o fixo vizconde. Nunha nota de agosto de 2018, Fuertes de Villavicencio lembra «a todo o persoal de cociña e de comedor» das Torres de Meirás que o horario dos menús deseñados polo doutor Pozuelo debe ser «cumprido coa maior exactitude».

De almorzo, ás oito da mañá, 200 gramos de leite, biscoito e ameixas. De aperitivo, ás 11.30, cervexa e patacas fritas á inglesa —ata que o galeno lle retirou ambas o 31 de agosto—. O xantar, ás 14.30: pratos básicos como tortilla, macarróns, sardiñas asadas con cachelos, caldo galego e ovos á cubana, pero combinados con produtos gourmet: mariscos —percebes, txangurro, camaróns—, carnes nobres —solombos, costeletas e turnedós—, aves finas —faisán de Aranjuez, pichóns…—. De sobremesa, froita, flans, natillas, pastelería, merengues italianos, profiteroles. Ás veces, as comidas son moi copiosas: o 29 de agosto, por exemplo, a dieta elaborada polo nutricionista consiste en percebes, peixe espada á prancha, tenreira guisada, amorodos á laranxa e batido de froitas.

A merenda sérvese ás 18:30, a base de iogures, zumes ou batidos. E ás 21.30, de cea, dous pratos: consomé, cremas, sopa ou verduras de primeiro, e de segundo, case sempre peixes caros: robaliza á brasa, linguado frito en manteiga, pescada cocida, mero á prancha, atún mechado ao estilo Azor —o iate de Francisco Franco—, peixe sapo á prancha ou á coruñesa… De guarnición, patacas ou pementos de Padrón, e de sobremesa, como no almorzo, sempre o mesmo: cirolas.

Un dos primeiros e máis habituais síntomas do párkinson é o estrinximento, porque o deterioro dos tecidos nerviosos afecta tamén aos que controlan o tránsito intestinal, que se ralentiza. Ademais das cirolas da súa dieta, Pozuelo sempre receita a Franco o laxante Evacuol en todas as prescricións diarias que asina durante as últimas semanas do tirano en Meirás. Tamén Sinemet, o medicamento máis importante que toma e que alivia a rixidez muscular, os tremores e os espasmos do párkinson.

Ademais, o médico receita a Franco Cal-C-Vita, un efervescente con suplementos de vitaminas e calcio contra o desgaste óseo; Geriplex contra a fatiga; Persantin e Nicortatin contra a insuficiencia vascular leve; Ravigona e Positón contra os eccemas e as afeccións cutáneas; Fosfocina contra as infeccións urinarias; Micostatina contra os fungos intestinais e bucais e Urbasón contra as alerxias e as crises respiratorias. Vicente Pozuelo Escudero tamén se encarga do réxime farmacolóxico de Carmen Polo, que rexistra sempre debaixo do do seu marido. Ademais de Cal-C-Vita, Geriplex e Ravigona, recibe Miokombin, un antibiótico; Bepanthene, contra as dermatites; Actifral, un complexo vitamínico, e Primobolán, un esteroide para previr a debilidade e a perda de peso.

O 8 de xullo de 1975, tras a súa última cea en Meirás e despois de visitar durante o verán Ferrol e Santiago, os Franco —o matrimonio, a súa filla, varios cuñados e cuñadas, netos, netas e bisnetos— tomaron un Boeing 727-200 de Iberia no aeroporto compostelán de Lavacolla para volver a Madrid. O ditador nunca regresou ás Torres, aínda que a súa familia seguiu facéndoo durante case corenta anos. Agora, o Tribunal Supremo declarou que o inmoble cuxas chaves tiveron que entregar ao Estado en 2020 non lles pertence, o que significa que nunca máis un herdeiro do ditador volverá sentarse á mesa para comer alí.