Coma nunha traxedia grega, o noso país adoita ter un heroe tráxico cun destino ineludíbel. Quen somos nós nesta festa? O coro que comenta a acción ou o chibo expiatorio, os deuses e o destino? Arde o país e non deixamos de arder nós. Das aldeas ás vilas e ás cidades, da montaña e do río até o mar, as festas tamén nos explican. Do vermú á verbena, mergullámonos na idiosincrasia dalgunha delas. Rá-fa-ga!

«Festas… cambiou moito a cousa. O San Froilán é despois. Xa é outra comedia. Pero no vrao, en tempos, andabámolas todas: Viveiro, Ribadeo, Foz, Mondoñedo, Burela, Castro…Bretoña, que xa se marcharan os de fóra… E o San Ramón en Vilalba, pra coronar. Pero acórdaseme siempre a do Cádavo. Eu aínda non tiña carné de conducir, había que portarse ben pra ir dende Meira e que te levasen os que xa tiñan carné. A do Cádavo era célebre: festa, verbena, fuego e aí, contra as catro da mañá, na praza, traían dúas vacas os do pueblo, muxíanas nun par de caldeiros e botábanlles un par de botellas de Peppermint por riba no leite e namais. E nin vasos de tubo nin hostias, do caldeiro directamente á boca. E ao carallo, puro comunismo», explícame un bo amigo meu lembrando os primeiros oitenta -ao comentarlle o meu compromiso de escribir unha reportaxe sobre as festas para Luzes-. Amigo do que non revelaremos o nome, porque o Puskas é un rapaz modesto que nunca lle gustou transcender. Peppermint. Curioso, penso. O poeta Ismael Ramos faloume en 2022 dun costume idéntico na zona de Bueu. Leite e licor de menta para pechar a festa.

Canta Malandrómeda no tema «Bótalle caldo»: Chegamos a tempo po vermú / Na cantina non collía unha vara de bambú / Alí estaba a familia toda / Levaban roendo hai máis dunha hora / Saúdos, apertas, bicos ás señoras / Esta ronda está paga, que boten por fóra! / Vai un pasodoble e outra de Shakira / E racho coa festa toda nun vira-vira / Boteille unha peza a cada unha das miñas tías / Unha chea que non me lambía /Con tanto martini vou coller cagarría.

Na Mariña Lucense, en San Cibrao, é venres 7 de agosto. O país arde por Ourense e os ollos chóranme polo fume. Restos de cinza sobre os coches, mesmo aquí. Pero é véspera do día grande da Festa da Maruxaina e, volvendo da Feira do Libro da Coruña, decidín apostar todas as fichas ao traballo de campo. Que sei eu da festa?

Ao permitir excesos, a festa supón unha vía de escape para as tensións colectivas -e as individuais- restablecendo o equilibrio social

Descendamos ao concreto para revelar o xeral. Sei que malia a que unha porcentaxe significativa das festas do país teñen algunha orixe devota de santos e virxes ou obedecen a outras liturxias relixiosas, a da Maruxaina, por exemplo, ten unha orixe pagá –é certo que se fixo por primeira vez cos cartos que sobraran das festas do Carme–. No 85, unha cuadrilla entre quen estaban o Tomás e a María Luísa, o Tino e a Amparito e algunhas outras amigas e amigos, déronlle forma a unha festa que se basea na lenda do mesmo nome. Unha serea homérica que se agocha no illote dos Farallóns, aló adiante do espigón da vila mariñá, xa no mar. Para algúns, unha deusa; para outros, unha malnacida. Pensaran en baixala polo leito do río Cobo ao xeito dunha xacia pero aquilo presentaba complicacións loxísticas. Cada ano dende entón van buscala os mariñeiros á medianoite nunha chalana e tráena á praza da vila onde é xulgada. Pero cada ano, volve ser absolta do lume. O veredicto entón é saudado con queimada.

2025. Festa da Maruxaina de San Cibrao. Foto: Alba Díaz

Sostén Mijail Batjin en A cultura popular na Idade Media e o Renacemento: O contexto de François Rabelais –libro que me recomendou Antonio Reigosa hai dez anos–, que as festas non son só momentos de descontrol, senón rituais que fornecen a cohesión social (é certo que esta garantía pode ser oscilatoria no que a pezas dentais se refire). Ao permitir excesos (enchentes, bebedeiras, desinhibición verbal e corporal), a festa supón unha vía de escape para as tensións colectivas -e as individuais-, restabelecendo o equilibrio social. Bajtín ve nelas unha forma de resistencia cultural fronte á uniformidade imposta polas elites, preservando a vitalidade da cultura popular.

O abrente do sábado fixo desaparecer a fumareda e a mañá do día grande avanza entre os paseos dos maiores facéndolle sitio aos posíbeis excesos e as cuadrillas novas carretando beberaxes e viandas en carros de supermercado para os excesos seguros camiño da Praza dos Campos, un dos centros neurálxicos da sesión vermú. Alí ultiman os detalles os integrantes da Charanga Os Celtas, de Negreira. Traballan a sección enteira de metais coa batería termando do conxunto: «A charanga comezou hai trinta anos, moitos de nós levamos case a metade. Somos todos colegas da zona, temos isto para pasalo ben. Movémonos máis pola costa da Coruña. Temos repertorio variado: pasodobres, cumbias para xente de máis idade e logo para os novos, temas máis movidos como o da Potra. A indumentaria levo eu o tema». E si: camisa hawaiana con fantasía de azuis e flamencos en rosa, bermudas brancas indistintamente entre pernas depiladas ou cañotos e alegres deportivas a xogo. Lentes de sol para non amosar todas as cartas. Licor de caña, Ducados, noites longas, pouca durmida. O bombo transparente, cheo de billetes doutros tantos éxitos en festas que xa non importan. «Ao longo do ano facemos sobre oitenta ou noventa festas». Pregúntolle a Manuel se a formación é estábel ou perde efectivos durante a celebración e responde sen dubidar: «se a festa é boa, pérdeste».

«O choio é duro pero eu lévoo ben. O público é variado. Hai xente moi educada e outra que… algún tiña que traballar un tempiño aquí». Manuel, traballador dunha polbeira

A lingua de area das praias do Torno e Cubelas, que separa a zona máis nova do centro da vila da zona vella da pequena península, está chea de cuadrillas de rapazas e rapaces adolescentes. Amosan as trenzas e os peiteados, píntanse nomes e lemas nos corpos. Nos dous bares do peirao, rumor de gaitas na sede antes de confluír de novo cara á Praza dos Campos. De camiño, loce imperial o toldo azul do Restaurante O Muíño de Melide. Instalaron unha carpa fronte á estatua da Maruxaina na Praia do Torno para traballar na festa. Outro Manuel, un camareiro noviño gobernando o churrasco na grella -o cocho conquista o mar-, di que «o polbo é o prato estrela. O noso xefe foi o mellor polbeiro de Galicia. Aquí estamos ben. As condicións están ben, tiña que nacer en casa boa, pero… Estou contento. A min gústame especialmente a rapa de Friol, é unha das miñas favoritas. O choio é duro pero eu lévoo ben. Hoxe estamos tamén en Mondoñedo, en Alfoz facendo a Festa do Castelo. O público é variado. Hai xente moi educada e outra que… algún tiña que traballar un tempiño aquí». Churrasco, brétema fértil, fumareda graxenta que abriga a estatua sen queixa de Ánxel Fole na festa do Arde Lucus –pertencente á gama das incertas festas históricas, reflectidas con humor en Tras do ceo, a última novela do Rivas–. Churrasco, brétema fértil, fumareda graxenta que na Moexmu de Muimenta abriga en incomparábel estampa as figuras dos políticos locais no alto do palco á hora do discurso.

Uns rapaces subsaharianos venden chapas con lemas de dubidosa corrección política e, na disposición xeográfica dos festeiros, certa fenda xeracional: na praza, chea a rebentar, a Louband Street Band e Os Atrevidos tocan os éxitos do momento. A temperatura sobe. O baile, aínda casual, exploratorio. Non é o agarradiño das parellas nos torreiros para se agarraren sen tanto bailar nas carballeiras. Iso que contaba Lamas Carvajal no Catecismo do Labrego; os que buscan máis tranquilidade, na Rúa do Torno, paralela á praza. E os apátridas imos dunha a outra buscando o que… Hai cestas con embutidos e improvisadas seleccións de viños. Animado pola música máis tropical, un senador provincial bate palmas en soidade no lateral dunha barra exterior. Canta Ángel Stanich: «tu amor no arde, sólo escupe fuego». «Na vermú vas polo aire…na verbena vas polo chan», explicarame Samuel, un rapaz de 22 anos que leva un par deles vindo á festa. Alpargatas azuis, vaqueiros vellos remangados nos baixos, camisa de cadros, pano no colo e pucha de paisano. Reparo en que leva unha botella de cervexa de reposto no peto traseiro do pantalón.

2025. Festa da Maruxaina de San Cibrao. Foto: Alba Díaz

Volvo á canción do Jevi. E o caldo. A pregunta é: concentrado ou limpo?

A experiencia da festa sintetizada nunha xornada, coma esta da Maruxaina, nunha vila da Mariña, ten unha intensidade distinta ás dunha cidade. A experiencia do San Froilán é máis demorada, en xeral. A suspensión dos nosos roles habituais como cidadáns non é tan abrupta. Pero aquí o pacto de tregua na interpretación do noso ser social é máis evidente. Penso: a festa iguálanos. Penso: é plural. Penso: que é o que guía o ritual? Penso: non saquei cartos. A festa é agora e non se alterna con outros ámbitos ao longo do día. Cada minuto conta. Ergo a vista e vexo ao fondo da praza un modesto enunciado da fantasía infantil: un inmenso castelo inchábel de Bob Esponja, Patricio e Calamardo. Atrás del, ao lonxe, a ameaza adulta: a xigantesca cheminea de Alcoa. O perigo da maior piscina de lodos tóxicos de España. A festa é pulsión de autodestrución que nos habita? Ou é supervivencia?

«Hoxe cando acabe a festa, recollemos todo para deixarlle sitio aos das orquestras da noite. Temos quince atraccións, entre inchábeis e postos. É un traballo durísimo e tenche que gustar, pero é o que mamei de pequeno». Jose, feirante

Jose naceu na Coruña no seo dunha familia xitana, de tradición feirante, seus avós xa eran barraquistas. Na compaña da súa muller, de seu irmán e seu curmán veu hoxe moi cedo a San Cibrao e explica que «facemos quince festas durante o verán. O resto do ano traballo de camioneiro. Hoxe cando acabe a festa, recollemos todo para deixarlle sitio aos das orquestras da noite, remataremos ás catro da mañá, descansamos o que se poida e arrancamos para Ordes, que hai festa mañá. Temos quince atraccións, entre inchábeis e postos. É un traballo durísimo e tenche que gustar, pero é o que mamei desde pequeno».

Nas primeiras horas da tarde a festa cúspenos á praia, aos toldos familiares e das cuadrillas. «Hai que ir amodo, moito toleades… Non te preocupes, mamá. Voume portar como se me estiveses vendo. É traballo empírico». O aprovisionamento e o conforto do abrigo familiar diante do monumento a unha mina da II Guerra Mundial. Chegou á praia de San Cibrao coas mareas fortes de decembro do 65. Nos setenta, o mar trouxo tamén unha partida de conxeladores. Penso nos perigos do marco analítico namentres contemplo unha escena vomitada de Delacroix: os músicos tocan diante da bomba cunha líder maruxaina con pano na cabeza. A liberdade guiando o pobo.

2025. A charanga Os Celtas na actuación da festa da Maruxaina. Foto: Alba Díaz

Até onde podemos gobernar a festa? Pode ser controlada? É como un ecosistema, como calquera sociedade. Porque unha bandada de estorniños non son só moitos paxaros voando. Non son só unha suma de individuos. É unha intelixencia colectiva rexida por regras sinxelas nun sistema complexo. Namentres o marco analítico é ese xeito de pensar que pretende resolver o complexo da realidade social e política mediante a análise de expertos e a aplicación de receitas; no peor dos casos, vendendo odio, medo, man dura e ignorancia. Mais a realidade é outra: tensións continuas, perigos e ameazas de resultado incerto que debemos navegar coa participación democrática.

A verdadeira festa interpélanos. Porque algo complicado é diferente de algo complexo; o complicado pode ter moitas partes pero pode chegar a predicirse o seu funcionamento. O complexo -un ecosistema, unha sociedade, un país devorado polo lume- evoluciona e transfórmase. Xéranse nel comportamentos que agroman da nosa interacción e non poden prognosticarse. Na bocanoite, a praza do Museo do Mar é un fervedoiro. Que é o que guía todo isto? Cara a onde imos? Os postos de carne á grella da rúa principal ateigados e as sombras de parellas que se escoan polos canellóns da zona vella camiño da promesa de pracer da praia do Penal, namentres se achega a hora do xuízo da Maruxaina. Que festa é máis grande? A da cidade? A dunha vila? Ou a dunha aldea? Entro no bar Maruxaina e vou aos baños. Hai tres portas. Unha do baño de mulleres. Outra do de homes. Abro a terceira e entro nesa escuridade.

Lembro a conversa con Xan do Vilar, músico, na súa casa de Quiroga hai dous anos, falando das festas que facía no Vilar e da súa vida no corazón do Courel dende 1942, emocionado e abatido pero sereno, logo do incendio onde o perdeu todo, o seu día D, cando perdeu entre o lume case toda a súa vida e parte da súa memoria: os seus traxes feitos a man, incluídos varios que herdara de seu pai, os lentes alemáns que tanto lle gustaban, o reloxo precioso, gaitas –unha Seivane entre elas–, saxos, clarinetes e até vinte instrumentos pero sobre todo a posibilidade do paraíso que tiña a forma dunha aldea «que chegamos a ser 76 no ano 54» e na que el botou varios anos só e «o souto, o souto máis bonito do Courel, «porque, alí, non che hai dous castiñeiros iguais. A min gústanme as festas boas, as pequeniñas, que as grandes nunca me gustaron». Aquel día faloume dos gardas civís que non lle deixaban facer a súa festa con músicos e grilandas e da viaxe na egua a Seoane para pedir permiso ao alcalde, que llo fixo, «para festa e tamén para fuegos ata ben tarde, e dixen: que hei ir cargar un Land Rover enteiro de fuegos a Monforte!». Contoume, cos ollos aínda engradados entre o medo e a tristeza, que o Courel máis fermoso que viu nunca é o do maio das flores «cando a cerdeira está florida e vén o cuco dar unha volta». A parella da Garda Civil subiu ao Vilar a noite da festa aquela por ver de amolar. «Pero deille aviso a meus tíos, os das dúas tabernas, que a eses dous non se lles daba de cear. Habían cear polo carallo! Marcharon doentes ás dúas da mañá. Outras dúas horas a pé para volver». Esa si que debeu ser unha gran festa.

Saio desa escuridade do baño ás festas do San Ramón de Vilalba, tres semanas despois. A Chá. Este ano non hai sesión vermú o sábado pero a xente haina igual. Soa «Mentirosa», o hit de Grupo Ráfaga e penso en GranPurismo, o rapeiro ourensán emigrado a Suíza, que revelou unha polaroid da súa aldea no seu hit impresionista «Pardeconde»: Xa verás cando chegan festas do San Pedro / e as orquestas e os gitanos que venden enredos / xuntaranse todos os vellos e os nenos / e os da comisión pasan para pedir po peto / e ten cuidado si a túa moza baila / que aquí roubámosche a cadela coma o cura en Niñodaiga / eiquí celebran festas por todo e por nada / pero tés dereito a telas se traballas, rapaz / O conxuro recitado polo Amado / e todos van a barra coma un raio / que esta festa éche súper-fertil do carallo / se contas nove meses moitos nacemos en maio.

Sumar Galicia
(Imaxe do acto de Sumar o pasado sábado na Coruña / Foto: Sumar)

A negativa de Martiño Noriega a encabezar a candidatura de Sumar deixa a Yolanda Díaz sen socios en Galicia
(Anova rexeita calquera posibilidade de acordo co partido da vicepresidenta, mentres Podemos e Esquerda Unida aseguran que participarán "dun xeito ou doutro" nas galegas.)
A Coruña.- O proxecto político co que Yolanda Díaz pretende aglutinar á esquerda alternativa en España quedouse sen socios precisamente na súa terra. Todas as formacións que ata o de agora a acompañaron e apoiaron en Galicia nos últimos anos, impulsando a súa carreira política recente, foron excluídos de Sumar ou rexeitaron compartir carreira electoral co partido da vicepresidenta para os próximos comicios autonómicos. As eleccións están previstas para xullo, pero todos os partidos, incluído o PP, traballan desde hai semanas nun escenario de precampaña á espera de que o presidente da Xunta, Alfonso Rueda, as adiante a febreiro ou a marzo. A última formación en non subir ao carro foi Anova, a organización nacionalista liderada por Xosé Manuel Beiras e Martiño Noriega á que Díaz estivera aliada desde que en 2012 configurasen a Alianza Galega de Esquerdas (AGE), o embrión do movemento compartido con Podemos, EU e as mareas. A Coordinadora Nacional de Anova rexeitou o pasado sábado -o mesmo día en que Díaz presentaba na súa sociedade o seu proxecto galego sen Podemos nin Esqueda Unida- calquera aproximación para Sumar, segundo confirmaron a Luzes-Público fontes próximas á dirección dos nacionalistas. Sen candidato Trátase dunha decisión contundente e moi significativa se se ten en conta que Díaz ofrecera a Noriega encabezar a candidatura á presidencia da Xunta, a pesar que de que en xullo pasado Beiras xa pedira o voto para o BNG nas xerais do 23X. Entón dixo que se fiaba mais dos seus excompañeiros, que agora lidera Ana Pontón, que «da esquerda estatal». [caption id="attachment_27315" align="alignnone" width="600"] Imaxe do acto de Sumar o pasado sábado na Coruña / Foto: Sumar[/caption] Nesta ocasión, en Anova non sentou nada ben que Sumar ofrecese a cabeza de lista ao seu portavoz nacional ponteando a súa dirección e sen ter en conta a opinión do resto de socios. De feito, en días pasados o propio Noriega mostraba en privado o seu malestar por esas formas e a súa escasa inclinación persoal a aceptar a oferta. Previamente, Díaz tamén sondara á exconselleira do BNG Teresa Táboas. O feito de que Sumar Galicia non fose capaz de reintegrar ás forzas de esquerda alternativa e que, ao contario, a súa chegada servise para dividir ese espazo político, tamén molestou entre o nacionalismo non adscrito ao Bloque. Imposicións Segundo as citadas fontes, as imposicións que a vicepresidenta segunda trasladaría ao resto de formacións coa idea de que se «diluísen» en Sumar son «inasumibles», e poñen ademais en risco a posibilidade de que a maioría social de esquerdas en Galicia se concrete no Parlamento de Galicia para acabar cos 14 anos de Goberno do PP. A soidade de Sumar, que aínda non ten candidato ou candidata á presidencia da Xunta a pesar de que o país xa esta en precampaña, fíxose patente o pasado sábado na presentación da súa plataforma galega, á que apenas asistiron 500 afíns na Coruña. Na campaña do 23X, coa alianza con Podemos e EU xa pechada, foron varios miles de persoas que se achegaron ao mitin de Yolanda Díaz nesa mesma cidade. [caption id="attachment_27316" align="alignnone" width="600"] Imaxe do acto de Sumar na Coruña na campaña das xerais do 23X / M. G.[/caption] Tamén o sábado, a dirección de Esquerda Unida-IU descartou «categoricamente» nun comunicado que se integrara no movemento de Díaz, como estaban a filtrar cargos e traballadores de Sumar. A organización que dirixe a exvicepresidenta do Parlamento galego Eva Solla tamén anunciou que, «a falta de propostas concretas» por parte Sumar, comezaba «a traballar na preparación da súa propia candidatura para as próximas autonómicas». Podemos estará nas eleccións con ou sen Sumar As conversacións entre Sumar e Esquerda Unida esgotáronse o mesmo día en que os responsables do partido de Díaz comunicaron o domingo día 10 a súa ruptura con Podemos en Galicia, despois de que as deputadas da formación violeta no Congreso se pasáran ao grupo mixto. Pola súa banda, fontes de Podemos Galicia aseguraron a Luzes-Publico que se Sumar os descarta definitivamente, manterán a folla de roteiro que previran para buscar confluencias co resto de forzas aliadas para armar unha candidatura alternativa. O coordinador do partido en Galicia, Borja San Ramón, garantiu nunha entrevista publicada o pasado venres en Faro de Vigo que o proxecto de Podemos «estará presente nas eleccións» autonómicas con independencia do que faga Sumar. Luzes-Publico tentou obter a versión do partido da vicepresidenta sobre se aínda é posible un acordo, pero os seus responsables de prensa en Galicia non quixeron contestar ás chamadas e mensaxes deste medio.

1

Creadoras
(Traer unha filla a este mundo para min non é crear nada. Todo o fixo o meu corpo, si, pero de forma inconsciente. Crear, pola contra, é unha acción consciente.)
Estas últimas semanas tiven moitos temas enriba da mesa sobre os que podía tratar este artigo que comezas: o informe PISA, a prohibición dos móbiles nos centros educativos, o efecto das pantallas nas crianzas. Porén, acabo de escribir «ás veces necesito que me abracen» noutro lugar, por outro motivo, e non sei por que os ollos se me encheron de bágoas. Intento dicirme que estou baixa de defensas pola gripe e que as hormonas da maternidade blablabla, e quizais si é por iso, ou quizais non. A miña amiga Anna di que estou demasiado obsesionada con producir algo e que iso me impide producir nada, e na miña cabeza aparece unha vociña que di que este ano xa producín unha filla, e esa voz ten o mesmo ton e cadencia de toda esa xente que me dixo na vida real cousas moi semellantes: que se a nena era a miña mellor creación, o meu mellor traballo, que se este ano xa cumprira. Traer unha filla a este mundo para min non é crear nada. Todo o fixo o meu corpo, si, pero de forma inconsciente. Non souben cando o feto pasou a ser un bebé, nin se realmente un feto pasa a ser un bebé así, sen nada no intermedio. Non me decatei de cando empezou a ter unllas, ou ósos, ou pelo. Non me concentrei para que se lle desenvolvesen as pupilas, nin tampouco os tímpanos. Tan sequera lembro cando foi a primeira vez que notei que se movía no meu interior: confundino con gases. Crear, pola contra, é unha acción consciente. É tamén unha acción circular, porque pasas polos mesmos camiños moitas veces, intentando comprobar que o estás a facer ben. Desterremos xa a idea de que as persoas que creamos recibimos visitas das musas e facemos obras de xeito automático e instantáneo, coma se a nosa man fose guiada por un ente superior, por favor. Xestar un bebé, non obstante, é algo lineal, unha vez tomas a decisión de avanzar por ese carreiro. Poucas máis eleccións podes facer durante o traxecto, moito menos volver atrás. Non podes elixir que naza san, nin que sexa neno ou nena, nin que pese ou mida máis ou menos. Todo o contrario do que significa crear. As perdas tampouco son momentos nos que unha escritora coma min consiga sacar nada, e iso que este ano houbo máis destas do que achegas: meu avó Xulio, a miña cadela Pipa, o meu gato Roger. Vinme na necesidade de pensar se meu avó morrera este ano porque aconteceu durante o embarazo e teño esa época algo borrosa. Non son moi boa coas datas, pero tivo que ser, porque no 2022 só estiven conscientemente embarazada menos dun mes, cando fixen unha proba porque no dentista necesitaban facerme unha placa. Vivín con néboa cerebral permanente moitos meses, e para unha persoa que traballa creando iso si é un problema. Sígoa tendo. Anna afirmaría que volvo medilo todo en termos de produción e seguro que ten razón, porque ela pariu dúas fillas e nunca a vin queixarse tanto como o fago eu, supoño que porque ela estaba centrada en desfrutar. Ou como mínimo, en intentalo. Sei que estou a vivir unha época que non volve, a dos bebés. Seino: xa dixen antes que este era un camiño lineal, de non retorno. Como todo o que non regresa, debería estar moi concentrada en gravalo a lume na memoria, pero ultimamente unha das miñas actividades favoritas é pensar nos seres queridos que xa non están e fantasiar con como acollerían a chegada da miña filla. O único que a coñeceu dos tres foi Roger, que aínda maliño subía ao seu berce e poñíase a durmir a carón dos seus pés, coma se todo o cansazo e a dor que sentía fosen máis liviáns alí nese recuncho. Sei que meu avó, aínda que a vise, esqueceríaa ás poucas horas. A cuestión é que eu non: a imaxe deles dous ficaría no meu recordo para sempre, igual que permanecería o fociño de Pipa achegándose á bebé para comprobar que ese anaco de carne mol cheiraba moi parecido a min. O Nadal achégase e eu querería que a vida fose circular, como crear. A memoria fállame e iso implica que avanzo sen ter un mísero retrovisor co que mirar cara a atrás de cando en vez, a pesar de que os meus pés sigan camiñando. Supoño que por iso ás veces necesito que me abracen, aínda que non me guste demasiado o contacto físico. Volvo a todas esas persoas e animais que me faltaron este ano, seres aos que quixen e sigo querendo, a pesar da ausencia, e xogo a un xogo perverso: que estaría disposta a entregar para velas unha última vez? Sería quen de borrar a miña filla por un día, un mes, un ano máis de vida das outras? Acaso cando unha chega outras teñen que marchar, coma nun equilibrio macabro? Sei que non sacrificaría nada do agora polo pasado, claro, pero crear unha crea incluso disxuntivas morais absurdas. Non sei se este artigo é lineal ou circular. Coido que simplemente é, sen máis. Anna estaría orgullosa. Vén aí a época por antonomasia na que as familias e amizades se reúnen e temos o corazón quentiño a pesar do frío, e eu atrévome a darche un consello a ti que me estás lendo: crea. Todas as persoas somos creadoras das lembranzas que ficarán, dos recordos cos que facemos que a vida, a pesar das perdas, si sexa un chisco circular. Felices festas ás que ficamos en carne e óso e ás que seguen vivindo dentro de nós.  

2025. Festas de San Ramón e Santa María en Vilalba. Fotos: Alba Díaz

A narrativa do vello fúndese na pretendida modernidade. Pero aínda non se superou o atractivo dos petardos, penso, namentres me zumban os oídos por un súper-fallero que estoupou moi preto. Entre eles, a aparencia domínaa a camisa branca, o pantalón cor crema e as deportivas con variacións cara ao traxe ou versións máis informais. As mulleres locen modelo distinto segundo sexa a vermú ou a verbena. As barracas, situadas atrás do campo de fútbol vello, algo máis adiante do mural xigante de Agustín Fernández Paz deitan un relato entre futurista e distópico: o barco viquingo con gaiolas metálicas, a nave da odisea espacial de Bowie, os coches de choque…Atrás, os edificios de vivendas de tres e catro pisos baixo o lixeiro orballo que anuncia o fin do verán. A realidade renxe entre as gargalladas infantes que aínda non sospeitan da imposibilidade. De madrugada, a verbena. A ilusión da fuga que latexa diante do palco. De costas, a escasos metros, o busto de Fraga. Non é a primeira vez que o guindan ao río. Nunca será a última. A selección musical deriva dun nivel notábel de hits galegos, estatais e internacionais dos setenta e oitenta a un murmurio que non son quen de descifrar.

Antes de ser engulido pola festa, lembro outra. A de Celeiro. Contaba o pai do Suso de dous cegos que andaban a hostias, nunha filateira diante do palco. Non había quen os parase. Entón foi o fillo do Pancho e díxollelo manso: «Que fas, ho?! Garda a navalla!». Non fixo falta máis.