A Coruña.- Cando Franco dixo no seu discurso de nadal en decembro de 1969 que deixara «atado e ben atado» o réxime que instaurou tras o golpe de estado de 1936 quizá non pensaba que máis de medio século despois se seguiría debatendo sobre a vixencia do seu sanguento legado. Pero é así. A menos de dez días de que se cumpran 50 anos da morte do ditador, moitas das súas vítimas cren que España e as súas institucións democráticas non só non as fixeron xustiza, nin repararon a súa dor, nin sentenciaron a verdade sobre quen as asasinou, torturaron, violaron e roubaron. Para elas sucede, por se o anterior non fose suficiente, que o franquismo segue aínda vixente, a medio camiño entre a impunidade e o esquecemento.

Portavoces desas vítimas, xunto a representantes de organizacións memorialistas, historiadoras, xuristas e investigadores, celebraron este martes unhas xornadas na sede do Parlamento Europeo en Bruxelas organizadas polo Grupo de Memoria Histórica Democrática da Eurocámara, fundado fai dez anos e formado por deputadas e deputados de BNG, Compromís, Comúns, EH Bildu, ERC, Podemos, PNV, PSOE e Sumar.

«É un paseo polas cunetas», describiu a eurodeputada nacionalista galega, Ana Miranda, para alertar contra os «síntomas da desmemoria» que foron aos poucos levantado sobre os crimes do franquismo «unha escura cortina» tecida polo relato oficial do establishment sobre a transición á democracia.

En asturiano, eúscaro, galego, catalán e castelán, durante preto de cinco horas –as xornadas aínda non concluíran á hora na que se terminou de redactar este artigo–, e fronte a un auditorio de máis de 200 persoas que enchían unha das salas máis grandes da Eurocámara, os oradores falaron de nenos asasinados a tiros ou roubados aos seus pais minutos despois de nacer; de columnas de refuxiados bombardeados civís mentres tentaban escapar dos combates; do exterminio sistemático de familiares sometidos a tormento e logo executados ou desaparecidos para sempre; de nais violadas e pais rebentados a golpes en cuarteis e comisarías; de presos políticos condenados á morte polas malleiras, a fame e as enfermidades forzadas nos campos de concentración, de familias esnaquizadas pola represión e o exilio.

Tamén falaron dunha guerra que empobreceu durante décadas a todo un país á conta de enriquecer a quen a provocou, de empresas, negocios, parcelas e inmobles expoliados a persoas honradas e entregadas logo impunemente a renombrados fascistas do círculo intimo dos criminais, ou mesmo ao propio ditador, e cuxos descendentes, os de todos eles, aínda seguen gozando os froitos daquel latrocinio.

«Moitos dos actuais xefes de grandes empresas que controlan o que lemos, vemos e consumimos son os herdeiros daqueles franquistas», resumiu a exministra de Igualdade e eurodeputada de Podemos, Irene Montero.

Manuel Monge, torturado pola ditadura e expresidente da Comisión pola Recuperación dá Memoria Histórica dá Coruña, expuxo casos concretos da pervivencia desas inxustizas, así como da simboloxía fascista e das honras institucionais que seguen honrando a quen apoiou ao tirano. «A lei de memoria non se está cumprindo. Celebramos o 50 aniversario da morte de Franco, pero en realidade levamos 90 anos de franquismo», dixo o investigador coruñés.

Como Monge e quen lle precederon e sucederon nos relatorios, as vítimas e os expertos lembraron que decenas de miles de persoas seguen sepultadas en fosas comúns –«A democracia non se pode construír desde elas», dixo Rosa Pérez, profesora de Dereito da Universitat de València–; que o franquismo segue tomando as rúas e exhibindo a súa simboloxía cando lle vén en gana, e que segue habendo «xuíces franquistas inseridos no aparello xudicial defendendo intereses partidistas».

Tamén alertaron de mesmo o exjefe do Estado, Juan Carlos de Borbón, quen herdou o seu cargo por designación directa do tirano para cederlla logo ao seu fillo, permítese a estas alturas branquear a imaxe de Franco e os seus crimes, sen que haxa resposta institucional algunha contra esa vulneración da evidencia histórica e da dor de quen os padeceu.

«A impunidade dos crimes do franquismo é o piar sobre o que se construíu a transición sanguenta», expuxo Rosa García, portavoz de A Comuna, Presos e Presas do Franquismo, fundada e formada por represaliados e torturados durante o tardofranquismo, como ela mesma. «A memoria democrática é un requisito para poder vivir con dignidade», subliñou Gustavo Socorro, cineasta e fundador do Centro de Estudos Xustiza e Democracia.

No nadal de 1969, Franco asegurou que a designación do seu sucesor lle deixaba tranquilo porque, con ela, todo o relacionado coa pervivencia do seu réxime quedara «atado e ben atado». Más de medio século despois, as súas vítimas seguen loitando para tratar de que aquela sentenza deixe de estar vixente. Aínda que ás veces teñan que irse de España para que as escoiten, dentro e fóra dela. Aseguran que volverán facelo, cando faga falta, as veces que faga falta. Expresouno así Irene Álvarez, portavoz da Coordinadora Estatal de Apoio á Querela Arxentina contra os Crimes do Fascismo (Ceaqua) en Galicia, citando, á súa vez, a José María Chato Galante, vítima do franquismo e activista polos dereitos humanos: «Aquí ninguén se rende».