Nunca Máis pellets: Galicia rememora a pé de praia a resposta social á xestión do «Prestige»

A Coruña.- Comparar o acontecido hai 21 anos e dous meses coa marea negra do Prestige coa vertedura de pellets do Toconao que desde o 13 de decembro enche de bolitas brancas o litoral galego pode parecer un exercicio de posicionamento malintencionado. Tomando en conta que Galicia enfronta eleccións autonómicas o mes que vén e que o PP pode perder unha maioría absoluta tan sólida como a que gozou Manuel Fraga ata 2005, como non crer que todo este balbordo non provén dun groseiro interese partidista da oposición?

Pois non. En realidade sucede ao contrario. Toda a sociedade galega ten en mente o paralelismo entre o Prestige e o Toconao, e todos os seus actores sociais e políticos están a valorar agora mesmo se o resultado do que está a suceder hoxe e do que ocorreu hai dúas décadas será o mesmo, ou parecido. O PP tamén, probablemente o que máis. Porque as similitudes entre o que significou aquela marea negra e o que poden acabar representando os pellets brancos son reais. A comparación non é partidismo, senón unha obviedade.

A minusvaloración das consecuencias ambientais da vertedura e da súa toxicidade, a desidia e a pasividade da Xunta nas primeiras semanas da catástrofe, a descoordinación co Goberno central, a falta de protocolos, as mentiras, as frases estúpidas, o caos informativo, a manipulación nos medios públicos, as ausencias soadas e as presenzas tardías, os egos que anulan a capacidade autocrítica e con iso, a emenda do erro… Todo parece un calco do ocorrido en Galicia durante o outono de 2002 e o inverno de 2002 a 2003.

Sacos con pellets recollidos por voluntarios na praia de Mera xunto a un cartel que indica que están alí «á espera de ser recollidos polo organismo competente para a súa correcta reciclaxe« / X Alfonso Hermida

»

Sobre todo, o que se está repetindo de maneira case idéntica é a resposta cívica dunha sociedade, dun pobo, dun país, «dos galegos e das galegas», ou sexa, ou como queira etiquetar cada un o concepto, que levan séculos convivindo con traxedias marítimas recorrentes. E que, ao contrario de quen administra as súas institucións, si parecen aprender que se fai cando estas suceden. Pois o que fai calquera que vexa en perigo a súa casa: baixar á area e tentar salvala. Como sexa.

Honestos coa sociedade

«Desde o primeiro momento, o que queríamos no movemento é ser honestos coa sociedade, que non queriamos que ninguén se mobilizase por algo irreal», relata Xaquín Rubido. É biólogo e foi e segue sendo portavoz de Nunca Máis, a organización que aglutinou a repulsa espontánea da cidadanía contra o Prestige e a errática xestión da catástrofe que fixeron entón a Xunta de Fraga e o Goberno de Jose María Aznar. Rubido é tamén voceiro da Plataforma en Defensa dá Ría de Arousa, unha das primeiras en organizar ao voluntariado espontáneo que leva case un mes a pé de praia suplindo a inacción da autoridade competente.

Nunca Máis xurdiu daqueles primeiros voluntarios autoorganizados sen medios nin información nin axuda pública, e acabou convertido nun movemento transversal que terminou por poñer a Aznar contra as cordas e por custarlle a Fraga o Goberno da Xunta.

Xaquín Rubido: «Desde o primeiro momento, o que queríamos no movemento é ser honestos coa sociedade, que non queriamos que ninguén se mobilizase por algo irreal»

«Nós non expuñamos iso», advirte Rubido. «Dábanos igual o PP, o PSOE e o BNG, o único que queriamos era que a Administración funcionase fose da ideoloxía que fose. Porque non funcionaba e eramos os cidadáns os que estabamos a suplila», engade. Nunca Máis chegou a reunir a máis de 200.000 persoas en Santiago na manifestación mais grande que se lembra na comunidade -Galicia ten menos de 2,7 millóns de habitantes-.

O pasado domingo, miles de persoas, en solitario ou acompañadas dos seus familiares, amigos ou compañeiros de estudos ou de traballo, encheron os areais galegos desde A Lanzada, no Grove (Pontevedra), ata Mera, en Oleiros (A Coruña), armados de coladores domésticos, escurridores de espaguetis, espátulas, pás e cubos infantís, capachos e barreños, para recoller unha a unha as pequenas bolitas brancas. Nas varias praias que puido percorrer este correspondente ese día non había nin rastro da Xunta. Só cidadáns calados arrastrándose pola area para tentar limpar a súa casa de chapapote branco.

Bateeiros, pescadores, mariscadores e voluntarios

Resulta imposible non asemellar a situación á que viviron en 2002 os bateeiros das rías baixas, os pescadores e as mariscadoras de Arousa, os percebeiros da Costa da Morte e os voluntarios que os axudaron a todos eles e elas, sen traxes, nin máscaras, nin ferramentas, recollendo a man o chapapote que, segundo a TVE de Aznar e a TVG de Fraga, nin chegara nin ía chegar á costa. Claro que si chegara, días antes, porque semanas despois da primeira alerta enviada polo capitán do Prestige ninguén enviara aínda barreiras de contención de verteduras.

«O uso partidista dos medios públicos tamén está a ser brutal agora», lembra Rubido. De feito, o Comité Intercentros da a Corporación de Radio e Televisión de Galicia (CRTVG) convocou unha protesta para este xoves pola manipulación da cadea pública de televisión e da emisora autonómica de radio, que dirixe desde hai 14 anos Alfonso Sánchez Izquierdo. «É insultante», resume a presidenta do Comité, Raquel Lema.

Pellets nas rochas dunha praia da Costa da Morte / Foto: Comisión Europea

En 2002, a TVE e a TVG negaban que o chapapote tivera chegado á costa cando xa salpicaba as vivendas do coído de Muxía. Ata hai catro días, literalmente, a TVG tamén negaba co seu silencio que o Toconao se deixara no mar un contedor con miles de millóns de perlas brancas de plástico contaminante e posiblemente tóxico, das que levaban días alertando os habitantes da costa, conscientes de que representan un perigo seguro para o medio ambiente e probable para o ser humano.

«A CRTVG está a informar desde o pasado día 4 de xaneiro en todos os seus servizos dixitais, radio e televisión do que está a suceder coa vertedura de pellets na costa galega», asegurou a Luzes-Público a dirección de comunicación da cadea pública.

Sucede que as primeiras ondas da vertedura chegaron o 13 de decembro, e a Xunta o sabía porque quen recibiu a primeira denuncia cidadá ese mesmo día foi a propia Xunta, e unha semana despois, unha alerta de Salvamento Marítimo. Pero a versión que Alfonso Rueda aínda se atreve a manter é que ata o 3 de xaneiro non soubo nada. Quizá por iso a TVG de Sánchez Izquierdo non empezou a contar bolas ata o día 4. De feito, Lema lembra que o 6 de xaneiro a noticia apareceu a catro minutos do final do telexornal, con este titular: «Aparecen restos de plástico nas costas galegas».

«Son inertes e non son perigosos»

«Aparecen». «Restos». «Son inertes e non son perigosos», di na radio pública unha descoñecida funcionaria da Xunta, mando intermedio no Instituto Tecnolóxico de Control do Medio Mariño (Intecmar). Rueda delegou nela a auctoritas política e a potestas técnica para dar a primeira valoración oficial en semanas sobre os supostamente liviáns efectos ambientais da vertedura. O mesmo día, a Fiscalía abre dilixencias e avisa de que, ao contrario, achou indicios de que é tóxico. Sucede que a etiquetaxe dos sacos que chegan ás praias e que recollen os voluntarios, que non a Xunta, así o advirte.

Manípulos que lembran aos «hilitos de plastina» de Mariano Rajoy; ao chapapote que non era chapapote senón fuel, e por iso non había que preocuparse porque ademais volvíase «adoquín» no fondo do mar; ás «praias esplendorosas» de Federico Trillo, o ministro de Defensa que se achegou a ver que pasara nos areais galegos mais dun mes despois de que chegase a marea negra e que mesmo deu a impresión de que se volveu desgustado a Madrid por non terlle disparado ao barco o mísil aire-mar que as forzas aéreas chegaron a dispoñer nun caza: «Isto non é a apocalipse que nos vendían», chegou a dicir.

«Nunca Máis xurdiu ao redor da loita pola superviviencia do sector pesqueiro e marisqueiro e do voluntariado hastiado da pasividade da Xunta e da Moncloa, pero creceu sobre todo grazas a ou por culpa da indignación que provocaron as mentiras de Fraga e Aznar, toleradas, sostidas e distribuídas logo polos medios públicos»

Nunca Máis xurdiu ao redor da loita pola superviviencia do sector pesqueiro e marisqueiro e do voluntariado hastiado da pasividade da Xunta e da Moncloa, pero creceu sobre todo grazas a ou por culpa da indignación que provocaron as mentiras de Fraga e Aznar, toleradas, sostidas e distribuídas logo polos medios públicos. E Aznar e a Fraga pasoulles algo parecido ao que lles está a pasar a Rueda e a Feijóo, que non esta na Moncloa, certo é, senón en Xénova, pero cuxa condición de inquilino nesa casa tamén esta ameazada polo chapapote branco -outra obviedad- se Rueda perde a súa maioría absoluta.

A situación non é fácil de resumir nin de expicar, pero a directora de Nós Diario, o único xornal de papel en galego do país, María Obelleiro, conseguiu ambas as cousas nun certeiro tuit colgado o luns na súa conta de X: «O que está claro é que diante doutro Prestige estariamos igual de desprotexidos, con ocultación de información, cunha política de comunicación que só atende a interéselos partidistas e cun voluntariado que se fai cargo do desleixo dos gobernantes

Rueda tarda un mes en pisar a area

Desde que o Prestige lanzou a súa primeira alerta, Fraga tardou un par de semanas en visitar unha praia afectada. Aznar, un mes e un día, case o mesmo que se demorou Rueda en pisar a area desde que caeu ao mar o primeiro contedor do Toconao. Feijóo nin se achegou aínda.

Tras varios días de presións, Rueda encartouse a elevar a nivel dous -hai catro- a alerta ambiental para que a Xunta poida reclamar axuda ao Executivo estatal para limpar a costa que agora limpan os voluntarios. O primeiro que lle pediu ao Goberno é que se centre en recoller as bolñas brancas do mar, non nas praias. É dicir, buscalas no mar mais dun mes despois de que caesen. Miden menos de 5 milímetros, e só en Galicia -chegaron a Portugal e a Cantabria- están distribuídas nunha área de máis de 1.500 quilómetros de costa de augas bravas batidas polas mareas do inverno.

Se cadra é verdade que non se debe comparar ao Prestige co Toconao nin á marea negra cos pellets nin enfrontar a xestión dos líderes do PP en Galicia e en Madrid, de hoxe e de hai vinte anos. Porque se se fai, igual resulta que agora todo é mesmo peor que entón.

cool good eh love2 cute confused notgood numb disgusting fail