A Coruña.- En 1954, cando tiña 16 anos e levaba case seis vivindo ao amparo de Franco para gañarse o seu favor, Juan Carlos de Borbón asistiu a unha feira de tecnoloxía organizada polo antigo Instituto Nacional de Industria. Un amigo íntimo e el quedaron embobados diante dun modelo prodixioso da marca Pegaso que presumía de alcanzar os 200 quilómetros por hora. Informado da identidade do mozo visitante e da súa proximidade ao ditador, o director da empresa apresurouse a ofrecerllo de inmediato como agasallo. «Eu estaba tolo de alegría e agradecemento. A condución e a velocidade son unha das miñas paixóns», conta o que entón aínda era un infante, nas memorias que acaba de publicar en español. «Por desgraza, o duque da Torre [o seu titor entón] opúxose firmemente (…) Saín da feira frustrado e resignado cun prototipo de máquina de escribir que o duque me animou a elixir (…) Nunca usei aquela máquina».

Que se saiba, desde aquela feira ata o de agora, sempre que o exmonarca puido elixir, preferiu os coches á escritura. Mesmo en Abu Dabi, onde fuxiu hai máis de cinco anos escapando dos seus escándalos fiscais e de saias, e onde as súas memorias (Reconciliación, Editorial Planeta) foron redactadas pola xornalista Laurence Debray, a súa biógrafa de toda a vida. Alí, nunha exclusiva vila fronte ao mar nunha illa privada, Juan Carlos xa non conduce, pero segue recibindo agasallos, como, segundo confesa no libro, fixo toda a súa vida. E iso que se define como un home sinxelo e natural, campechano; que foxe do boato e do luxo; que estraña a súa familia, especialmente a súa muller; que ama a súa patria, pola que daría a vida, e á democracia, pola que tamén, e que sente inxustamente expatriado ao final da súa existencia por facer o que, segundo el, os reis fixeron sempre: aceptar agasallos.

En realidade, a suposta confesión á que Juan Carlos de Borbón se somete con Debray –filla de Regis Debrais, un intelectual de esquerdas– desvela a un franquista irredento, ególatra, machista e vividor empedernido, mentireiro, superficial e sobre todo moi, moi infiel. Coa súa familia e especialmente coa súa muller, á que confesa ter enganado en repetidas ocasiones –«descoidos sentimentais», na súa linguaxe–; pero tamén co seu país, coas súas institucións e cos seus cidadáns e cidadás, ás que tentou furtar millóns en impostos e ás que escondeu a existencia dunha fortuna engordada mediante dádivas de dubidosa orixe. Nin para un nin para o outro mostra arrepentimento algún, nin ofrece explicacións nestas memorias, nas que, ao contrario, aínda se atreve a mostrarse aldraxado. Como pretendendo que se pode ser á vez franquista e demócrata; traidor e xusticieiro; solidario e defraudador; cabaleiro e machirulo; austero e derrochador… Ás veces, lembra a un señorito adiñeirado e malcriado que se enrabecha e monta unha escena cando non lle compran o coche que acaba de ver nun escaparate.

Dous guepardos, dous Ferrari e un chimpancé

«Crieime nun mundo onde o diñeiro fluía dunha forma máis sinxela, onde as doazóns e os agasallos para manter á nosa familia eran o habitual», narra, admitindo sen rubor que tiña fóra de España, nunha conta nun banco suízo, 100 millóns de dólares froito dunha «doazón xenerosa, agasallo do defunto rei de Arabia Saudita, Abdalá», que se lle fixo non a el, senón «á familia real española». Non conta que a obtivo xusto na época en que a súa mediación logrou que un grupo de empresas construíse o AVE nese país, pero asegura que non puido negarse a recibila porque nos países árabes, «rexeitar un agasallo consideraríase unha ofensa». Xa lle sucedera outras veces, asegura: «En 2011, o xeque Mohamed bin Zayed, dos Emiratos Árabes Unidos, regalounos ao meu fillo e a min dous coches Ferrari (…) Patrimonio Nacional opúxose e sacounos á venda practicamente novos (…) O príncipe herdeiro emiratí viviu esa operación como unha afronta».

Juan Carlos xa aceptaba agasallos de todo tipo desde mozo, cando se criaba ás ordes de Franco e seguía o seu adestramento militar. «Un día, un piloto de Iberia que voaba a Senegal regaloume unha cría de chimpancé que me seguía pola Academia do Aire». Xogou co pobre animal ata que se licenciou e o deixou en mans do médico da escola. Logo tivo dous guepardos: un, agasallo do emperador de Etopía, Haile Selassie, que «morreu dunha indixestión de paxaros (sic)», e outro, dunha irmá do Sha de Persia. «Un día que o paseaba polos xardíns da Zarzuela, pasou o meu fillo Felipe ao volante do seu kart e o guepardo saltou cara a el sen que eu puidese facer nada. Quedou todo nun susto», explica aliviado. Anos despois de sobrevivir a aquel ataque, e xa como Felipe VI, o seu fillo acabaría renunciando á súa herdanza. Entón, el fuxiu a Abu Dabi.

 

 

 

Ilustración de Xulia Pisón.

«Non busco destinos luxosos» , conta agora desde a súa illa fronte á capital de Emiratos, na casa que lle buscaron os seus anfitrións emiratíes e que considera un fogar digno pero austero, coa súa piscina, o seu ximnasio particular, as súas tres oliveiras milenarias, un papagaio coas cores de España na crista e a súa tele de dous por tres metros «para ver os acontecementos deportivos». «Eu chámoa the wall [o muro]», afirma xocoso, pero sen desvelar se se tratou tamén dun agasallo. Si o foi a mansión A Mareta, que lle regalou Huséin de Xordania en 1989, e que acabou entregando a Patrimonio Nacional para saldar outra débeda: «Facenda pedíame unha cantidade de diñeiro para conservar a propiedade da que eu non dispoñía», sostén. «Quen pasa hoxe alí as vacacións son os presidentes do Goberno, algúns dos cales non deixan de criticarme», laméntase.

Sen citar o presidente, o exmonarca acusa o Goberno de Pedro Sánchez de converter as investigacións sobre as súas fraudes e o seu patrimonio oculto «nunha caza de bruxas». O certo é que a el non se lle puido xulgar por eses presuntos delitos porque a Fiscalía considerou que xa prescribiron ou porque a súa figura era penalmente irresponsable, como xefe do Estado, cando os cometeu: «Regularicei a miña situación fiscal en España por medio de tres axustes consecutivos (…) Heme aquí absolto de toda culpa», reafírmase agora.

Machismo

As referencias aos agasallos e á súa xustificación son continuas nas memorias de Juan Carlos. Nunha delas, chega a soster que entre monarcas, os obsequios son «parte dunha forma de diplomacia, tanto como os matrimonios, as unións politicamente útiles, ás veces entre fillos e curmáns. Unha aberración aos nosos ollos, que só entenden os matrimonios por amor».

Ao longo do libro, o anterior xefe do Estado incorre en multitude de micromachismos. Como falar dos seus «fillos» ou dos «nenos» cando en realidade se refíre ás infantas Elena –á que bautizou así en honra a unha antiga noiva– e Cristina. Tivo que facerse cargo delas, relata «porque os seus respectivos maridos xa non podían facelo»: «Un [Iñaki Urdangarín, condenado a máis de sete anos de cárcere por corrupción] estaba atrapado en problemas legais e o outro [Jaime de Marichalar], tras un derrame cerebral, carecía de perspectivas profesionais prometedoras».

Desde o punto de vista institucional, con todo, o exrei confesa tacitamente que os dereitos das súas fillas non lle preocuparon cando se redactou a Constitución: «Fálase moito do artigo 57 sobre a sucesión da coroa, que dá prioridade ao home sobre a muller, unha tradición que ten a súa orixe nos Borbóns e que promove o dereito de proxenitura salvo en caso de descendencia masculina», narra. «Na época este artigo, que hoxe resulta chocante, non suscitou ningún comentario», di. E mesmo chancea co asunto: «Tamén debería modificarse un artigo que discrimina aos homes, o que di que a muller do rei é raíña, pero o marido da raíña só é príncipe consorte da raíña. Sei que Felipe de Edimburgo, marido da raíña Isabel II [de Inglaterra], sufría moito por iso». Probablemente, el xa daba por feito que a democracia parlamentaria española non incluiría a igualdade na sucesión borbónica, cando narra con entusiasmo o que sentiu cando naceu Felipe: «Acababa de ter un fillo, un potencial herdeiro». Por entón xa tiña dúas fillas.

Moitos anos despois, Juan Carlos lembra que ata a súa abdicación adoitaba acudir todos os anos a unha cea que organizaba o exministro do Interior José Luis Corcuera e que, polo que el detalla, ten pinta de ser unha cita sopiroleira. É dicir, só para homes: «Había un ambiente moi amigable, mesmo familiar, nestas reunións dunha xeración de homes que acompañaran a democratización e modernización do país». Coma se as mulleres non o fixeran.

Protagonismo absoluto

Sobre aquela, época, Juan Carlos atribúese todo o protagonismo en decenas de sentenzas que salpican case todos os capítulos da súa biografía: «Devolvín a liberdade ao pobo español»; «Non fallei como rei constitucional»; «Construín a democracia española»; «A Coroa descansa enteiramente sobre min [aínda hoxe, que xa abdicou]»; «A nova democracia española, a miña obra»… Tamén se considera autor do concepto de hispanidade –«Empecei a pensar niso sendo un simple cadete no buque escola Juan Sebastián Elcano en 1956». E mesmo se ve como o arquitecto da social, cultural e deportiva dos últimos anos: «Este deporte [o esquí] que os españois apenas practicaban antes do meu reinado (…) Tamén puxen de moda Palma de Mallorca e os deportes náuticos (…)»; «Eu creei o premio Cervantes e os premios Príncipe [hoxe Princesa] de Asturias».

A Guerra civil, Franco e a memoria histórica

Todo aquilo que agora se atribúe empezou en 1969, cando o ditador baixo cuxo amparo se criou por decisión do seu pai o nomeou herdeiro dun réxime autoritario e sanguento, que consolidou o seu poder mediante o exterminio sistemático dos seus rivais. Na súa autobiografía, con todo, Juan Carlos preténdese equidistante, e describe a guerra civil como un enfrontamento entre dous bandos de radicais: un, de «socialistas, anarquistas e comunistas axudados pola URSS, e outro apoiado pola Alemaña de Hitler e a Italia de Mussolini». Sen referirse nin unha soa vez, nas preto de 500 páxinas do libro, a que do que se tratou en realidade foi dun golpe de estado militar contra un réxime democrático. «Hoxe lémbranse máis as mortes dun bando que as do outro», advirte, afeando que as vítimas, é dicir as miles de persoas que foron asasinadas, torturadas, violadas ou obrigadas a exiliarse por negarse a apoiar ao fascismo, os seus familiares e descendentes, reclamen o cumprimento das leis de memoria, que ao seu xuízo non representan unha expresión democrática de reparación e xustiza, senón, máis ben, «o espírito de vinganza» dos vencidos.

«Regularicei a miña situación fiscal en España por medio de tres axustes consecutivos (…) Heme aquí absolto de toda culpa»

Juan Carlos confésase admirador de Franco, pola «súa intelixencia e o seu sentido político» así como pola súa forma de vivir «moi austera e disciplinada», obviando calquera referencia non xa aos seus múltiples crimes de sangue senon tampouco ao espolio continuado de bens públicos co que o ditador e a súa familia se enriqueceron durante case corenta anos, mediante supostos agasallos como os que a el lle fixeron, tamén, millonario.

Eses agasallos adúlano, si, pero á vez parecen facerlle rabiar de soidade e de esquecemento, de medo e de abandono, coma se nunca deixara de ser aquel adolescente expatriado que se comportaba coma un neno malcriado cando se lle esixía que se comportase como un príncipe. «Consólome de cando en vez co xamón serrano que me envían xa cortado desde España», di, como para dar pena desde Abu Dabi. «Aínda que non é o mesmo que un xamón enteiro nun xamoneiro, cortado con arte por un cortador que libera todo o seu sabor. Téñome que conformar cun sucedáneo».