O mito da unidade persegue á esquerda con ganas de épica. E, porén, foi en 2015, cando se presentou dividida, cando acadou un máximo histórico: 6.139.494 votos. A partir daquel momento a mitofilia da unidade fixo estragos que aínda persisten. E é que o que se pretende como unificábel, simplemente non o é. Máis aínda: é un erro que perdura desde Podemos, en Unidas Podemos, Sumar e seguramente o que esté por vir. Estes non só incorporaron o PCE, adoptaron letalmente a matriz ideolóxica eurocomunista.

É unha vella historia que coincide coa miña vida militante, polo que me vou permitir un certo ton autobiográfico. Volvamos atrás no tempo ata 1986, ano no que entramos na CEE e no que se celebrou o referéndum da OTAN. Sen dúbida, un punto de inflexión político que marca a integración nas estruturas supranacionais ás que se lles vai entregar boa parte da soberanía.

Nese momento, a esquerda atópase inmersa nunha crise longo tempo posposta, mais que xa non pode evitar: o PCE, que se construíu como primeira forza no antifranquismo, debe recoñecer os custos da Transición para o proxecto emancipador. Moito da súa reputación era un puro espellismo que esvaeceu cando se confrontou coas urnas. En 1982, guste ou non, leva o veredicto dunha esquerda, que moi maioritariamente votou PSOE.

No ano 1986 son varios os cambios que marcan a fin de ciclo. É o ano en que se entra en Europa, en que se vota o referéndum da OTAN e, last but not least, no que se expulsa a Carrillo. É un ano de grande mobilización, que rematará coas manifestacións nos institutos do curso 1986/87. Somos máis do que se adoita pensar quen, chegados tarde á epopeia transicional, pertencemos a esta xeración do 86; un tempo marcado polo auxe neoliberal no que entramos a unha política que xa era intrinsecamente democrática. En rigor, a primeira xeración democrática da historia de España.

Naquel contexto, o PCE aplícase a pensar unha alternativa: Izquierda Unida aparece como solución, se ben hai como mínimo dous proxectos baixo esas siglas. Por unha parte, está o proxecto do PCE, que segue a pensar nos erros do pasado, como vangarda da clase traballadora. Pola outra, quen defendemos que IU debe aproveitar o ser entendida como un «movemento político e social», definición tan ecuménica como políticamente ambivalente.

O conflito non tardará en estourar, cando cae outro límite tardío: o Telón de Aceiro. Naquel contexto hai quen temos que decidir: ou nos aferramos ao pasado mitolóxico do antifranquismo ou vivimos a nosa vida e loitamos polas nosas condicións laborais, que, contrariamente ao que se pensa, van ser as da precariedade crecente na que aínda estamos. Ademais, a vida non é so o traballo, nin moito menos. Ler o neoliberalismo é entender que o que pasa é algo que se terá que facer desde os movementos.

Mentres, o PCE é unha igrexa coa súa liturxia. Está completamente esclerotizado para analizar a realidade contemporánea. Os movementos, pola contra, son a vida e o antagonismo nos que existe esa capacidade de reflexión crítica. Alguns imos transitar ese camiño e non vai ser doado. No meu caso particular pasei por Espacio Alternativo, a fusión de LCR e MCE, que fixo un esforzo de agiornamento importante antes do repregamento na «Izquierda Anticapitalista».

Aquí as palabras importan, e moito: Espacio Alternativo é unha promesa; Izquierda Anticapitalista, un retroceso. Seguimos nos movementos, sempre conscientes porén de que era preciso cubrir a fronte electoral. Chegou unha nova onda de mobilizacións, moi importante na Galiza (vagas xerais, LOU, Prestige, etc.), mais na fronte electoral só había un ermo no que o PCE seguía exercendo o control cos seus episkopoi —léase co relativo sinónimo, «comisarios políticos»— e repetindo o mantra unitarista.

Chegou o 15M e apareceu Podemos, froito dunha crise con IU. Parecía que era o momento das outras esquerdas nacidas no antifranquismo e radicalizadas na Transición. Os seus fillos eramos quen nos atopabamos agora no epicentro. Iglesias era fillo do FRAP, Errejón do PTE e así un listado importante de novos dirixentes con outra consciencia histórica.

O PCE desfíxose de Cayo Lara e puxo á fronte a un descafeinado Alberto Garzón. O seu escaso carisma fixo crer a Iglesias que podía cumprir co que un agónico Anguita de tonos proféticos lle prognosticara: ser o líder da esquerda unificada. A seducción de realizar a idea unitarista e acabar co impostor neoliberal progresista, o PSOE, foi demasiada. Ligada ao problema interno dun Iglesias, do que ninguén do primeiro Podemos confiaba, serviu para facer rebentar o partido desde dentro.

Desde entón, coa realización da unidade só se perderon votos. O problema, con todo, persiste e non é un artigo de fe —a unidade— senón de análise da composición —a análise materialista. A día de hoxe segue existindo outra opción, extática, fóra da estela e do egregor unitarista. Quen a artellará?