A Coruña.- Nos máis de 16 anos de mandatos de Alberto Núñez Feijóo e Alfonso Rueda á fronte da Xunta, o Partido Popular só reclamou á Administración central a transferencia dunha das decenas de competencias que a Constitución Española e o Estatuto de Galicia prevén deixar en mans do Goberno autonómico. Trátase da xestión dos máis de 2.550 quilómetros de litoral da comunidade, que inclúen os preto de 1.700 quilómetros do perímetro das súas costas e rías, os doutros 432 quilómetros de illas e illotes e máis de 460 quilómetros de bordos de marismas e areais.

Ata o de agora era o Goberno central, a través da Demarcación Xeral de Costas do Ministerio para a Transición Ecolóxica, o que decidía sobre o uso dese dominio público marítimo terrestre, formado en boa parte por espazos naturais protexidos de Galicia, as súas zonas de influencia e as súas servidumes –de tránsito, de protección, de acceso ao mar…–. Desde o pasado 1 de xullo, cando o Executivo de Pedro Sánchez fixo oficial a transferencia, quen o xestiona é a Xunta. E aínda que o Goberno de Alfonso Rueda o nega rotundamente, a oposición no Parlamento de Galicia cre que existe unha «axenda oculta», literalmente en palabras da portavoz nacional do BNG e líder da oposición, Ana Pontón, para desprotexer eses terreos e abrilos á especulación urbanística e á explotación da iniciativa privada.

«Rueda está a preparar un auténtico pelotazo para favorecer as empresas amigas», asegura Pontón, quen sostén que o PP pretende converter os bens patrimoniais costeiros, desde faros a mosteiros pasando por antigas infraestruturas portuarias, edificios de industrias conserveiras e ata instalacións de antigas compañías baleeiras, en establecementos hostaleiros e infraestruturas turísticas ao uso. O viceportavoz parlamentario do Bloque, Luis Bará, advertiu esta semana de que a aplicación desa suposta axenda oculta devirá ademais  «na intensificación da presión urbanística, a falta de previsión en relación ao cambio climático e a desatención con respecto ás actividades económicas tradicionais como o marisqueo, a pesca sostible e a acuicultura extensiva».

A Xunta desménteo. Para Rueda, obter a xestión das políticas sobre o litoral –ás que acompaña unha dotación de 1,2 millóns de euros anuais polos custos laborais dos funcionarios adscritos a elas– é un «fito histórico» que permitirá aos galegos demostrar con feitos «o enorme respecto» que senten polo seu patrimonio natural, segundo asegurou o presidente galego cando recibiu o traspaso do ministro de Política Territorial, Ángel Víctor Torres. A conselleira de Medio Ambiente de Rueda, Ángeles Vázquez, quen terá a responsabilidade directa na materia, tamén respondeu con dureza á líder nacionalista: «A estratexia da señora Pontón pasa sempre pola difamación. Cando o BNG ve que a Galicia lle vai ben, entenden que a eles lles vai a ir mal, e entón non dubidan en mentir, en inventar e mesmo en facer o ridículo», sostén.

86 municipios con 1,5 millóns de habitantes

Segundo a Administración galega, o patrimonio litoral sobre o que agora asume competencias está repartido por 86 municipios nos que viven máis dun millón e medio de persoas –máis do 55% da poboación de Galicia–. Fórmano máis de 4.000 edificacións e sobre a súa superficie están instaladas preto dun centenar de empresas e sociedades mercantís relacionadas coa industria extractiva e o mar, que concentran o 50% do emprego do sector en toda España –o 10% de toda a UE– e achegan 9.000 millóns de euros ao produto interior bruto de Galicia, é dicir, ao redor do 5% do total. A conselleira de Medio Ambiente defende que a Xunta non oculta nada nin ten plans opacos, explica que convidou formalmente aos concellos afectados a presentar plans de xestión propios, e engade que xa catalogou todos os bens con fichas individualizadas. A finais deste ano, promete, dispoñerá dun rexistro de concesións, inexistente ata o de agora.

A Xunta estima que hai uns 1.600 elementos de valor cultural sobre o litoral de Galicia, dos que 870 son edificacións como faros, muíños, hórreos ou antigas factorías pesqueiras e fábricas de conservas que podería ter novos usos turísticos, que eviten a súa deterioración e que os convertan, en palabras de Rueda, en ferramentas «xeradoras de actividade, emprego e orgullo colectivo». Pero a oposición cre que iso é mera «propaganda» e alerta de que as primeiras medidas que tomou a Xunta aventuran o desexo de intensificar a presión sobre a costa.

De momento, a Administración autonómica aprobou axudas de 5 millóns de euros dos fondos Next Generation da UE para o «embelecemento» de establecementos turísticos en zonas do litoral, e anunciou unha modificación lexislativa para permitir que os negocios de praia en concesións temporais en zonas de dominio público marítimo terrestre poidan abrir desde Semana Santa ata o 31 de outubro, e non só no verán. O pasado 4 de setembro, a conselleira de Medio Ambiente presentou na Illa de Arousa un concurso de ideas dirixido a profesionais da arquitectura e dotado con 30.000 euros en premios para o deseño «dun prototipo de chiringuito biosostible e desmontable» que permita integrar esas instalacións «na paisaxe de praias e das contornas naturais costeiros máis característicos de Galicia».

«Medidas estéticas»

Pontón cre que a Xunta camufla a súa «axenda oculta» para o litoral a través desas «medidas estéticas», esquecendo a súa relevancia máis aló da explotación turística. E propón unha lista de medidas para coidar non só o patrimonio cultural costeiro, senón tamén os ecosistemas das rías, para blindalo fronte a especulación, a sobreexplotación e as actividades «contaminantes e agresivas» como as celulosas ou a minería; para executar un plan integral para o saneamento e a depuración das rías, e para trasladar a outras localizacións todas aquelas instalacións e equipamentos que non necesitan estar nas zonas de dominio público marítimo terrestre ou as súas áreas de servidume.

Tamén reclaman que, no canto de converter edificios históricos do patrimonio cultural costeiro en «bens turísticos privatizados», priorizar o seu uso social e público. E que a Xunta non tarde outros 16 anos en reclamar a transferencia de máis competencias á Administración central tamén relacionadas co mar, como as relativas a salvamento marítimo e loita contra a contaminación mariña, sobre os centros de investigación oceanográfica, o Instituto Social da Mariña, as capitanías marítimas e os servizos meteorolóxicos.