A Coruña.-As entidades descentralizadas da Xunta –os organismos autónomos, axencias, entidades empresariais, consorcios, fundacións e sociedades mercantís da súa Administración paralela–, acumulan máis de 897,5 millóns de débeda, cun incremento do 42% desde que Alfonso Rueda preside o Executivo autonómico. Algunhas delas pagan os salarios de alta dirección máis elevados do sector público autonómico, mesmo por encima do seu.

Así o asegura unha auditoría do Consello de Contas de Galicia, o organismo que fiscaliza as contas públicas dese sector, que cuestiona que moitas desas entidades estean a cumprir os fins que motivaron a súa creación. Sen contar ao Servizo Galego de Saúde (Sergas), que xestiona a sanidade pública e absorbe o 33% do orzamento autonómico, manexan máis de 2.300 millóns de euros, é dicir, o 17% do mesmo. A cifra non alcanzaba os 1.600 millóns en 2018, cando representaba o 15% do gasto. En 2021, o ano en que Rueda sucedeu a Feijóo na Xunta, a débeda deses organismos era de 630,9 millóns.

As entidades instrumentais son organismos dependentes da Administración xeral creados para xestionar políticas e servizos públicos mediante unha estrutura separada dela, baixo fórmulas xurídicas que lles outorgan distintos graos de autonomía organizativa e financeira. Teñen máis flexibilidade para a xestión de persoal e para a contratación de empresas privadas, entre outros aspectos, xa que operan parcial ou totalmente baixo normas de dereito privado ou réximes híbridos.

Algunhas das axencias, fundacións, consorcios, empresas e sociedades mercantís da rede descentralizada da Xunta pagan aos seus directivos os maiores soldos do sector público autonómico.

Para Feijóo eran «chiringuitos»

No Estado hai máis de 1.700 entidades descentralizadas, e Galicia, con 116, é a sexta comunidade con maior número delas. Na campaña das autonómicas de 2009, nas que obtivo a súa primeira maioría absoluta, Feijóo denostounas como «chiringuitos» e prometeu acabar con elas, pero durante os 17 anos de goberno do PP o seu orzamento non deixou de crecer. Hoxe xestionan os sectores estratéxicos de maior investimento público: infraestruturas, innovación e modernización tecnolóxica, turismo, vivenda e solo, promoción económica, industria forestal, servizos sociais, sanidade, audiovisual, xestión de fondos e instrumentos financeiros…

O diagnóstico do informe do Consello de Contas apunta a que esa rede instrumental depende de forma masiva do orzamento autonómico, xera poucos ingresos propios e carece de mecanismos suficientes de avaliación de resultados. Trátase, resume a auditoría, dunha descentralización progresiva do gasto cuxa eficacia non está suficientemente demostrada, o que «cuestiona que se cumprisen os principios que no seu día inspiraron o seu desenvolvemento».

A incapacidade desas entidades para xerar recursos propios «cuestiona que se cumprisen os principios que no seu día inspiraron o seu desenvolvemento»

O informe destaca que as entidades instrumentais administraron 2.309 millóns de euros en 2024, máis da metade a través das axencias, cuxos recursos dispoñibles se incrementaron un 25% polas transferencias da Xunta á Axencia Galega de Infraestruturas para financiar o rescate de autoestradas con peaxes na sombra. A Xunta defende que iso «non é certo». «Obedece a que lles corresponde [ás axencias] a execución dunha boa parte dos fondos do Mecanismo de Recuperación e Resiliencia polas súas competencias sectoriais, o que incrementa os seus orzamentos», aseguran fontes da Consellería de Facenda da Xunta, que dirixe Miguel Corgos.

Sobre o endebedamento, o informe do Consello aclara que aínda que pareza «reducido» nas contas das entidades instrumentais, en realidade obedece a un desprazamento contable posto que quen o asume de maneira centralizada é a Xunta, dada a «limitada capacidade» das anteriores para asumir as súas obrigas con ingresos propios.

Vía transferencias e subvencións

«A maior parte dos recursos do conxunto de entidades dependentes foi achegada pola Administración autonómica, vía transferencias de financiamento e subvencións […] O grao de dependencia financeira do sector instrumental é moi alto», din os auditores, que advirten de que «o escaso nivel de xeración de ingresos propios dalgunhas das sociedades públicas cuestiona que as actividades desenvolvidas por estas sexan mercantís ou empresariais».

As fundacións reciben unha crítica incluso máis severa. «Nunha gran parte delas a súa total dependencia das subvencións autonómicas evidencia a incapacidade do modelo para incentivar a participación do financiamento privado en actividades de interese xeral». É dicir, fracasan nun dos fins cos que adoitan xustificarse: captar recursos privados.

A «total dependencia» das fundacións das subvencións «evidencia a incapacidade do modelo para incentivar a participación privada en actividades de interese xeral»

A auditoría cuestiona tamén a ausencia de controis: «Non se realizaron nas entidades instrumentais controis de eficacia, auditorías operativas e supervisións continuas». E especifica o alcance do problema: non existen verificacións para comprobar «o cumprimento de obxectivos, a boa aplicación dos fondos recibidos e a subsistencia das circunstancias que xustificaron a creación do organismo».

O informe introduce ademais unha crítica á orixe de moitas destas entidades. Sinala que, aínda que oficialmente se xustificaron por eficiencia, houbo sospeitas doutros motivos: «Non faltaron voces que situaban na fuxida do dereito administrativo nos procesos de contratación, na maior discrecionalidade nas políticas de persoal, na relaxación dos controis e na evitación dos límites ao endebedamento público as razóns últimas do nacemento e proliferación destas entidades».

Máis de 8.600 traballadores

O cadro de persoal da Administración paralela da Xunta, sen contar os organismos autónomos como o Sergas, suma máis de 8.600 traballadores, con custos salariais moi por riba da media da Administración convencional: 57.402 euros anuais por empregado nas sociedades públicas; 51.094 euros nas fundacións; 46.562 nas axencias; 38.114 nas entidades públicas empresariais e 33.038 euros nos consorcios.

Os soldos do persoal directivo tamén están moi por riba da media. De feito, varios responsables deses entes cobran máis ca os conselleiros do Goberno autonómico dos que dependen —entre 78.000 e 79.000 de salario base— e incluso máis ca o propio presidente da Xunta. Rueda gaña 89.204,88 euros de soldo mais 7.066 de trienios, é dicir, case 16.000 menos ao ano ca a directora xeral da Corporación de Servizos Audiovisuais de Galicia (CSAG), á que están adscritas a televisión e a radio públicas, que suma 112.542,10 euros entre soldo base —89.542,44 euros—, trienios —12.535,92— e complemento persoal —12.535,92—.

O presidente da Sociedade Galega de Medio Ambiente, que xestiona a recollida e incineración de lixo, ingresa preto de 90.000 euros anuais; o director do Instituto Galego da Vivenda e Solo e o presidente de Portos de Galicia, máis de 84.000; a directora da Axencia Tributaria de Galicia e a do Instituto Tecnolóxico para o Control do Medio Mariño, case 84.000; os da Axencia Galega da Industria Forestal e da Axencia Galega da Protección Urbanística, máis de 82.000; os directores do Instituto de Estudos do Territorio, do Instituto Galego de Estatística e da Fundación Galicia Europa, máis de 80.000…

A oposición en Galicia vén acusando o PP de utilizar en moitas ocasións eses postos de libre designación para premiar afíns ao partido, e tamén denunciou irregularidades nos concursos e adxudicacións das entidades instrumentais en favor de determinadas empresas, algunhas en favor de sociedades vinculadas á contorna familiar dos seus líderes. Tamén polas perdas nas que incorren sistematicamente moitas desas sociedades públicas.

Televisión de Galicia

O conxunto do sector público institucional galego presentou no exercicio 2024 un resultado negativo de 89 millóns de euros, que «claramente está marcado polo resultado das sociedades mercantís», di o Consello de Contas, «que alcanzan neste ano unhas perdas conxuntas de 115 millóns de euros».

«Esta situación vén xerada fundamentalmente polas perdas de 113 millóns de euros alcanzadas pola Corporación de Servizos Audiovisuais», que xestiona a Televisión de Galicia e a Radio Galega, ás que os auditores atribúen unhas perdas de 113 millóns de euros que, ao seu xuízo, «expresan a insuficiencia dos ingresos por vendas ou por prestacións de servizos da Corporación para facer fronte aos gastos totais derivados da explotación».

Os 113 millóns de perdas da sociedade que xestiona a tele e a radio públicas expresan a «insuficiencia» da empresa para xerar ingresos propios e custear os seus gastos de explotación.

«As achegas realizadas pola Administración Xeral [da comunidade autónoma] para compensar este déficit rexístranse pola CSAG directamente como fondos propios (achegas de socios), e non como subvencións de explotación incorporadas ao resultado do exercicio. En consecuencia, a perda recollida na conta de perdas e ganancias desta sociedade mercantil expresa o resultado das operacións sen ter en conta a achega pública», advirte o Consello.

A CSAG responde que a mención ás súas contas no informe «en nada afecta nin garda relación coa rendición de contas» que a empresa «formula cada ano ante o Parlamento de Galicia e ante o propio Consello de Contas», e asegura que a auditoría «reflicte unha discrepancia de criterio recorrente» entre este e a Xunta de Galicia «relacionada coa estrutura financeira desta e das súas sociedades instrumentais».

«Superávit, non perdas»

A Corporación asegura que os seus balances «presentan superávit, non perdas, como audita e certifica o propio Consello de Contas» de Galicia. «Non cabe, por tanto, ningunha dúbida nin invocación a ningún tipo de perdas nin na formulación das contas nin na xestión dos recursos públicos destinados á CSAG durante a anterior administración nin na actual», conclúe.

Sobre o contido global da auditoría, a Consellería de Facenda sostén que aceptou nove de cada dez recomendacións formuladas polo Consello de Contas sobre as súas entidades instrumentais e que desde xaneiro do ano pasado xa funciona o rexistro oficial das mesmas. Ademais, afirma que todas «renderon as súas contas en prazo a través da Intervención Xeral e están integradas na Conta Xeral da Comunidade. De feito, o Consello de Contas recoñece que se avanza na mellora da información contable que renderizan as entidades do sector público autonómico».