A Coruña.- A imaxe repítese desde hai trinta anos desde mediados de outubro ata ben entrada a primavera: varios bulldozers adéntranse na praia e arrastran a area desde a beira ata o muro do paseo marítimo, levantando unha inmensa parede de máis de dous metros de altura e case 400 metros de longo, que cambia por completo a fisonomía do areal máis emblemático da cidade, o que dá a mar aberto na súa fachada atlántica oeste xunto a unha das súas vías máis transitadas. É o sistema co que os seus habitantes combaten os temporais que a asaltan periodicamente cada inverno, e que en ocasións levaron a marea decenas de metros terra dentro.

A duna artificial de Riazor, que o Concello da Coruña empezou a levantar esta semana, constrúese e destrúe varias veces ao ano desde 1995. Un ano antes, un temporal, que arrasara a comunidade matando a tres persoas noutras tantas localidades da provincia, esnaquizou o paseo marítimo rebentando un tramo de máis de cen metros da súa balaustrada e asolagando as rúas próximas. O vial urbanizouse uns anos antes sobre terreos gañados ao mar.

«É un fito anual para protexer o paseo marítimo e a seguridade dos cidadáns», sostiña hai uns días nunha entrevista nunha emisora local a concelleira de Medio Ambiente do Concello, Eudoxia Neira. O levantamento da duna, explicaba, xa é un protocolo habitual que os servizos municipais repiten dous ou tres veces ao ano cada vez que as ondas derruban o dique de area. Neira asegura que, a pesar de que os fenómenos meteorolóxicos adversos son cada vez máis extremos, os avances tecnolóxicos e de maquinaria conseguiron que o muro, para o que se removen máis de 23.000 metros cúbicos de area, sexa «realmente efectivo» para protexer o paseo.

Zonas de risco

Segundo o informe Crise a toda costa, publicado por Greenpeace o ano pasado, A Coruña é unha das trece zonas de Galicia ameazadas pola subida do nivel do mar –en todo o Estado español hai 194 puntos de risco–. O estudo da organización ecoloxista lembra que o grupo de expertos en cambio climático de Nacións Unidas xa alertou en 2021 de que as proxeccións científicas estiman un aumento do nivel dos océanos de entre 20 e 30 centímetros ata o ano 2050, e de entre medio metro e 70 centímetros ata 2100.

«A solución da duna pensouse hai 30 anos como unha medida conxuntural para enfrontar o problema a curto prazo, pero é evidente que non vai resolvelo», advirte Elvira Jiménez, bióloga, autora do estudo e responsable das campañas de océanos de Greenpeace. «O feito de que o mar a destrúa periodicamente varias veces ao ano é a proba de que non é a solución, máis aínda porque, no caso de Riazor e o Orzán [o areal contiguo] , trátase dunha praia urbana en pleno centro da cidade», apunta. «Habería que ir recuperando espazos naturais de protección, retirando construcións secundarias ou obsoletas e retranqueándolas na medida en que se poida«, engade.

O paseo marítimo de Riazor está flanqueado por unha calzada de catro carrís tras a que se sitúan decenas de edificios de vivendas, moitos deles con garaxes que adoitan sufrir inundacións tamén recorrentes, como sucede no aparcadoiro público subterráneo que segue a liña de costa ao longo da praia que se construíu baixo o vial peonil á vez que se deseñaba e se levantaba este. Os temporais de vento en Galicia, que levantan na baía coruñesa as ondas de nove e ata dez metros que acaban coa duna en poucas horas, adoitan estar acompañados de fortes choivas. Cando ambos os fenómenos se unen, o que sucede as máis das veces, a capacidade de desaugadoiro da zona desbórdase.

Dinámicas litorais

«É un exemplo desa época na que se construían infraestruturas sen medida, alterando as dinámicas costeiras sen pensar nas consecuencias, que logo se sofren durante décadas», opina Xandro García, portavoz na Coruña da Asociación para a Defensa Ecolóxica de Galicia (Adega), unha organización que leva 50 anos defendendo un modelo desenvolvo social e económico sostible e socialmente xusto. «No caso de Riazor, a solución é moi complexa, pero evidencia que non podemos ir contra a natureza. Teriamos que afacernos a ir retomando aos poucos as dinámicas litorais naturais», engade.

O portavoz de Adega é biólogo mariño e tamén subliña que, como efecto nocivo engadido ao feito de que Riazor e o Orzán son praia urbanas a moi pouca distancia do centro dunha cidade de 250.000 habitantes, a construción da duna tivo consecuencias adversas sobre os seus ecosistemas. Primeiro, porque os recheos fanse con area de canteira de base de silicio, nada que ver coa area calcárea orixinal que sustentaban a súa biodiversidade. Segundo, porque removela continuamente destrúe a pouca que queda: «A gran maioría da actividade biolóxica da praia transcorre por baixo. Alterala continuamente con maquinaria pesada é unha barbaridade», conclúe.

A primeira duna de Riazor levantouse en febreiro de 1995, pero menos dun ano despois outro temporal con ondas enormes a saltou limpamente e volveu esnaquizar as infraestruturas do paseo. Houbo expertos que alertaron de que a solución era contraproducinte, porque o mar ía aos poucos acumulando a area no dique que separa Riazor do Orzán, convertendo a praia nun trampolín que disparaba a auga cara ao paseo. Aquel ano renunciouse a construíla, pero foi o único. Desde entón, chegado o outono, a cidade segue asistindo á mesma imaxe, cos bulldozers levantado a fráxil barreira coa que a os seus habitantes se protexen fa forza explosiva do Atlántico.