Antes de comezar: sei que hai veces que os procedementos estéticos son reparadores e buscan mellorar a calidade de vida ou protexer a quen os leva a cabo, como no caso de cirurxía de afirmación de xénero para persoas trans. Espero que quede claro que iso non é ao que me estou referindo.

Hai unha moda que de forma periódica contamina a miña pestana de ‘Para Ti’ de Tiktok. Non importa a cantidade de veces que, de forma case instantánea, prema o botón de «non me interesa». Tal como as consecuencias das políticas lingüísticas do PP, sempre volve para tocarme a moral. Son vídeos protagonizados na súa meirande parte por mulleres novas, bonitas e ben vestidas, probando na súa cara un filtro que envellece as faccións do rostro dunha forma tan realista que resulta ata chocante. O problema non é o filtro. O problema son as reaccións. Elas, cando ven o seu reflexo avellentado, con engurras ao redor dos ollos e da boca, con riscos na fronte e nas meixelas, a cara propia pero cunhas evidencias máis dunha vida vivida, reaccionan cunha expresión de… noxo.

Non todas. Moitas celebran parecerse ás súas nais ou ás súas avoas. Hai quen proba o filtro coa súa parella ou cunha irmá, e festexan un futuro compartido con liñas nos ollos e entre as cellas. Hai quen se gusta e hai quen o toma con humor. Unha rapaza di que con ese filtro pode verse todo o vella que nunca se viu a súa nai.

O que pensaba nun principio, e aínda agora, ao ver estes vídeos era: «Non pode ser, están finxindo. Como lles vai dar noxo a cara que tiveron sempre pero cuns anos máis? Como vai ser a repulsión a resposta a unha cara envellecida?». Mais os vídeos retornan ao meu ‘Para Ti’. Unha di «estou aterrorizada». Varias usan un popular son de Tiktok no que unha muller di «preciso mercar unha pistola». Outra, unha das máis preocupantes, é unha rapaciña que non debe ter máis de 22 anos que di (e cito textualmente): «Despois pregúntanme que por que tan nova e xa empecei co bótox. Pois home…». Todo isto faime pensar nunha das lembranzas máis nítidas que teño de cando estaba en sexto de primaria, cando unha compañeira de clase dixo de forma moi vehemente que ela tiña pensado suicidarse o día no que fixera os 40 anos. Lembro pensar na miña nai, que naquel momento tiña case 39. «E por que?», preguntei. «Prefiro morrer antes que verme fea», respondeu ela. As mulleres de 40 non son feas, pensei. A miña nai non é fea. Eu vira varias veces a nai desa rapaza. A súa nai era unha muller particularmente guapa, e debía ser un pouco máis vella que a miña. A túa nai non é fea, pensei. Mais non dixen nada.

Que pensan esas rapazas de Tiktok cando ven as súas propias nais? Que pensan cando miran as súas avoas ou as súas tías? Senten noxo? Senten medo? Senten superioridade? Ven nas engurras na fronte das súas nais un mal presaxio?

Vexo influencers que case non teñen idade para conducir falando do «baby botox», a práctica de inxectarse moi pequenas doses da famosa toxina en puntos concretos da cara para evitar a formación das liñas de expresión. Un bótox preventivo. Para rapazas que nin engurras teñen. A xente que defende a normalización deste tipo de intervencións estéticas di que «cada unha pode facer o que queira co seu corpo». Eu atopo particularmente vomitivo usar unha frase que xorde arredor da reivindicación dos dereitos reprodutivos da muller para defender a inxección de produtos tóxicos que limitan a expresividade do rostro. Si, só faltaría!, que cada unha faga o que queira co seu corpo. Pero tamén me parece básico un mínimo de escrutinio a unha industria que se lucra do pavor feminino a perder o privilexio social asociado á xuventude.

Aparéceme outro vídeo no ‘Para Ti’. Esta vez é dunha muller cuxa cara me resulta vagamente familiar, pero non a sei situar. O sotaque é o que máis familiar me resulta. Busco o seu nome e atopo unha muller cunha cara que si coñecín no seu día: unha rapaza do reality show Geordie Shore, que triunfaba en MTV a principios dos 201o. Ela era das máis memorables porque sabía patinar sobre xeo como unha profesional. No vídeo que estou vendo, ela mira unha fotografía de si mesma antes das cirurxías. Antes do bótox e dos inxectables estéticos. Mira a fotografía e chora. «Era tan guapa», di, «e non o sabía». Esváranlle bágoas polas meixelas. «Mira todo o que me fixen para intentar non parecerme a ela».

Noutro vídeo, outra muller laméntase daquela primeira cirurxía. «Unha vez empezas, non podes parar», di. «Ou fas unha primeira operación e despois acabas facendo outra para arranxar a desfeita da primeira. E despois outra para retocar a anterior. E así unha e outra vez».
Outra muller de Tiktok di que está perdendo peso (a través do uso de semaglutidas) para unha cirurxía «reparativa» que ten planeada… para esconder os efectos da súa rápida perda de peso. Outra di que perder peso (de novo, coa axuda de semaglutidas) e comezar co bótox e os inxectables acabou por facela máis cínica. Que o cambio de trato de todo o mundo, pero sobre todo dos homes, fixo que perdera esperanza na humanidade. «Todo o mundo é máis agradable comigo agora. Os homes cos que saio tómanme máis en serio. Pero eu xa non me fío de ninguén». E pausa, pensativa. «Non me vexo capaz de comezar unha relación con ninguén porque… se che gusta como son agora…, eu sempre fun así. Intelixente, divertida. Agora non podo parar de pensar que só me tratan ben porque entro dentro dun canon estético. Nunca vou saber se a persoa que teño diante me trataría igual con trinta quilos máis. E o peso sempre pode volver. E os inxectables van desaparecendo».

Só que os inxectables non van desaparecendo. Cambian de sitio no corpo. Inchan a cara. Móvense. Déixante irrecoñecible.

As actrices novas de moda teñen todas as mesmas caras. As mesmas faccións afiadas. Os mesmos dentes brancos e rectos (fundas dentais que, nalgúns casos, son desproporcionadamente grandes para a cara que ocupan), os mesmos corpos delgados. As películas ambientadas noutras épocas séntense plásticas e falsas porque sabemos que daquela a variedade de rostros e corpos era máis grande e máis obvia. Na serie Daisy Jones & The Six, ambientada nos 70 e claramente inspirada na historia do grupo de música Fleetwood Mac, as fundas dentais de Sam Claflin (o actor que fai dun dos protagonistas) son tema de discusión nas redes. «Tomar esta serie en serio é imposible, porque nos 70 ninguén tiña dentes coma eses». As fundas que están de moda son un proceso electivo, irreversible e con moitas posibles complicacións e efectos secundarios, pero vendo o común que se están volvendo en Hollywood, un podería chegar a pensar que poñerse fundas destas non é nada.

E despois está o concepto da «cara de iPhone» cando algúns actores e actrices parecen non ser adecuados para películas de época porque «teñen a cara de alguén que sabe o que é un iPhone». E esta observación non é casualidade. O que ve a xente nesas «caras de iPhone» é moi simple. Son as caras uniformizadas da era da normalización dos procedementos estéticos.

Cal é o obxectivo final de pasar toda unha vida perseguindo ese canon estético de xuventude e delgadeza? Ser o corpo máis «follable» de todo o tanatorio? Ter a consideración e o respecto da xente que prioriza o aspecto físico por riba de todo o demais? Se nos rendemos ante as presións estéticas da era da sobreexposición, seremos máis felices? Estaremos máis cómodas nos nosos corpos? Expresar noxo cara ás engurras das nosas nais vainos salvar do seu destino? Que é o que dá medo dese destino? Temos medo de como a sociedade trata as mulleres maiores? E por que? Por que priorizamos protexernos individualmente das violencias dunha sociedade misóxina e enferma de culto á xuventude en lugar de resistirnos a unha industria que se lucra do noso medo a perder os inmerecidos privilexios asociados a unha cara sen engurras?

Que ten de malo envellecer? Que ten de malo conservar estes rostros nosos?

O outro día decateime de que comezo a ter liñas de expresión na fronte e no cello. De rir, de preocuparme, de sorprenderme. De vivir, non? E de xa non ter 19 anos! Mira ti que me privilexio. Vivir.

 

Imaxe de cabeceira: Malva probando o filtro de envellecemento de TikTok que menciona nesta peza.