A Coruña.- As choivas do outono están a arrastrar aos leitos dos ríos as cinzas provocadas polos incendios do pasado verán nos montes de Castela e León, Estremadura e Galicia, afectando as subministracións de auga potable de moitas localidades e danando os ecosistemas fluviais e ribeiregos desas zonas. Algúns concello das comarcas de Valdeorras, en Ourense, e do Bierzo e Sanabria, en León e Zamora, respectivemente –as tres provincias máis castigadas polos últimos lumes–, prohibiron o consumo de auga da rede pública. En Cáceres, a Junta de Extremadura e a Deputación Provincial acordaron tamén avaliar a calidade da auga por se tivesen que adoptar medidas similares.

«Os incendios forestais son moito máis que chamas: o seu impacto continúa e pon en perigo ecosistemas fluviais e os acuíferos que son as reservas estratéxicas de auga», asegura Mónica Parrilla, responsable de incendios de Greenpeace España, nun comunicado que a organización fixo público este xoves. «A auga pode envenenarse durante anos», advirte a experta. O pasado verán arderon en todo o Estado máis de 400.000 hectáreas de superficie forestal, unha enorme porción de terra asolagada de cinzas equivalente á metade da Comunidad de Madrid, a toda a provincia de Pontevedra ou a máis da metade da de Barcelona.

Greenpeace lembra que os incendios modifican as propiedades físicas e químicas do chan, provocando procesos de hidrofobicidad ou repelencia á auga das áreas afectadas, o que supón menor infiltración da terra e recarga de acuíferos, ademais do aumento da escorrentía superficial e do risco de erosión. «A emerxencia non termina cando se apagan os incendios. Sen actuacións para estabilizar o chan e protexer os recursos hídricos, estamos a sementar novas crises ecolóxicas e sociais», sinala Parrilla, quen chama ás administracións públicas a tomar medidas ««para evitar que as cinzas cheguen aos ríos e zonas de captación, que chegan a imposibilitar a potabilización da subministración de auga».

Ourense

En Ourense, onde arderon máis de 90.000 hectáreas só en agosto pasado, a Administración autonómica asegura que ordenou executar os traballos de prevención en canto os incendios foron extinguidos, para «evitar que as cinzas cheguen aos ríos», en palabras do presidente da Xunta, Alfonso Rueda, quen presentou aquel plan o 1 de setembro. Menos de dous meses despois, por contra, numerosos núcleos de poboación dos municipios do Barco, Petín, A Rúa e Vilamartín, en Valdeorras, onde o lume calcinou máis de 30.000 hectáreas, padecen restricións de subministración despois de que as primeiras choivas de outono convertesen as cinzas en lodo, bloqueando algunhas depuradoras e infrestructuras de captación e distribución «Temos sorte de que está a chover moderadamente, pero cando chova con máis potencia [as cinzas] irán parar todas aos ríos», aseguraba a Europa Press principios desta semana Néstor Ogando, alcalde socialista da Gudiña.

Ese mesmo día, a conselleira de Medio Ambiente da Xunta, Ángeles Vázquez, aseguraba que o seu departamento xa emprendera «desde o minuto cero» todas as actuacións que podía facer nas zonas onde ten competencias –as concas interiores–, e responsabilizaba ao Ministerio de Transición Ecolóxica de non facer o mesmo nas xestionadas pola Administración central a través das confederacións hidrográficas, é dicir nas concas dos ríos que desembocan no mar e nas compartidas con outras comunidades e con Portugal. Luzes-Público dirixiuse ao Ministerio de Transición Ecolóxica para obter a súa versión sobre ese extremo, pero non obtivera resposta á hora na que se terminou de redactar esta información.

As perspectivas inmediatas das zonas afectadas non son boas, dado que se esperan choivas intensas na provincia de Ourense entre esta noite e o domingo. O biólogo Xoaquín Rubido, portavoz da Plataforma en Defensa dá Ría de Arousa, descarta que esta marea negra de lodos vaia a acabar chegando ás rías, como sucedeu noutras ocasións, cando os ríos transportaron o lodos dos incendios decenas de quilómetros ata depositalos sobre os bancos marisqueiros dalgúns estuarios, asifixiándolos e provocando unha colosal mortaldade de marisco. Con todo, si alerta dos riscos evidentes sobre a saúde da poboación e sobre os ecosistemas fluviais.

«As cinzas teñen dous tipos de efectos: un puramente físico, porque levantan esa capa de lodo negro formado por micropartículas que impiden o intercambio de gases entre os seres vivos que habitan nos ríos», explica o biólogo. «E logo está o efecto químico: as altas temperaturas dos incendios orixinan compostos moi perigosos: os hidrocarburos aromáticos policíclicos, que teñen numerosos efectos sobre a saúde», continúa. Estes van desde irritacións na pel, os ollos e as mucosas ata fallos respiratorios, tumores e mutacións do ADN.

O Bierzo

No Bierzo (León), a Unión do Pobo Leonés, con seis dos 81 escanos do Parlamento de Castela e León, acusou ao Goberno de Alfonso Fernández Mañueco (PP) de «inacción» antes, durante e despois dos incendios, agora por volver «a demostrar a súa ineficacia» deixando que as choivas arrastren as cinzas e contaminen os leitos dos ríos levando o lodo ata os sistemas de captación e distribución de auga. Segundo o procurador José Ramón García, portavoz de medio ambiente de UPL citado polo Heraldo de León, o impacto está a notarse en ríos como o Bibey, o Meruelo e o Cabrera ao seu paso por localidades como Porto de Sanabria, Molinaseca, Puente de Domingo Flórez, Castroquilame e Pombriego.

En Cáceres, a cadea pública autonómica de radio e televisión, Canal Extremadura, informou a principios desta semana de que a Xunta presidida por María Guardiola (PP) e a Deputación Provincial, en mans do PSOE, puxeran en marcha medidas preventivas nos municipios afectados polos incendios do verán para «evitar danos antes de que cheguen as choivas máis intensas». Así, en localidades como Villar de Plasencia e Casas del Monte habíanse levando gaviones de contención e diques para bloquear o arrastre de sedimentos, mantos de palla para frear a velocidade da auga e proteccións nas tomas da subministración.

No seu comunicado de onte, Greenpeace inclúe varias demandas urxentes ás administracións, como incorporar a medidas de protección de acuíferos superficiais e subterráneos nos plans de recuperación tras os incendios, activar programas de emerxencia hidrolóxica nas zonas afectadas, reforzar as redes de control da calidade e salubridade da auga e integrar o risco de incendios na planificación hidrolóxica nacional. «A emerxencia non termina cando se apagan os incendios, sen actuacións posteriores para estabilizar o chan e protexer os recursos hídricos, estamos a sementar novas crises ecolóxicas e sociais», conclúe a portavoz de incendios da organización ecoloxista.