A Coruña.- A Xunta de Galicia pagou case dous millóns de euros en cinco anos a empresas vinculadas a persoas da contorna familiar de Alberto Núñez Feijóo mediante 35 expedientes rexistrados na súa plataforma de contratación como contratos menores, que foron asignados por varios departamentos da Administración autonómica e cuxa contía excede o máximo legal desa modalidade de contratación.

Trátase de 32 adxudicacións á cabeceira e as filiais do Grupo Eulen, a compañía de seguridade, limpeza e servizos cuxa directora para o noroeste de España é a irmá do presidente do PP, Micaela Núñez Feijóo; e outros tres con Universal Support, a firma coruñesa de telemárketing vinculada á multinacional Konecta, da que é director comercial Ignacio Cárdenas, irmán da parella de Feijóo, Eva Cárdenas. A eles súmanse outras dúas licitacións consecutivas en favor doutra filial da primeira desas sociedades que se valoraron só un céntimo por baixo do límite máximo establecido pola Lei de Contratos do Sector Público.

Esa norma considera contratos menores os que teñen un valor estimado inferior a 40.000 euros mais o imposto sobre o valor engadido (IVE), cando se trata da execución de obras –é dicir 48.400 euros aplicando o tipo ordinario dese imposto–, ou a 15.000 euros mais IVE –18.150 euros en total– no caso da subministración de bens ou a prestación de servizos. Eses contratos pódense adxudicar directamente e sen concurso a calquera empresa ou persoa física obviando as normas xerais de publicidade, concorrencia e transparencia da contratación pública convencional.

Se se acolle a eles, a Administración tampouco está obrigada a facer pública a documentación completa dos expedientes, incluídas memorias xustificativas; pregos de cláusulas e prescricións técnicas; empresas que acoden ao concurso ou as valoracións e resolucións fundamentadas das mesas de contratación, senón que pode facilitar só o obxecto xenérico do contrato, a súa duración e importe e a identidade do adxudicatario.

1,2 millóns con Feijóo e 1,9 millóns con Rueda

Segundo a documentación á que puido acceder Luzes-Público, hai 24 adxudicacións a empresas vinculadas coa familia consanguínea ou política de Feijóo que se outorgaron cando este era presidente da Xunta, por unha suma global de 703.151 euros. Outras dez, por 1.232.822 euros, concedéronse baixo o mandato do seu sucesor, Alfonso Rueda. En total, estes 34 contratos suman 1.935.973 euros.

A Xunta alega que os expedientes se rexistraron «por erro» ou «por incidentes na codificación» como contratos menores, pero que en realidade non o son

A Xunta alega que non se trata realmente de contratos menores, senón de pagos mensuais por convenios previos que si se licitaron mediante procedementos abertos a outras empresas; de prórrogas doutros concursos públicos gañados polas citadas compañías; ou de facturas de contratos menores por un valor inferior ao límite legal, pero que foron agrupadas nun mesmo pago que si o supera. Os portavoces dos departamentos da Administración autonómica que adxudicaron eses contratos, a preguntas de Público-Luzes, indicaron que se rexistraran como licitacións menores «por erro» ou «por incidentes na codificación» .

Os contratos con Universal Support

O 27 de abril de 2022, só tres días antes de que o Diario Oficial de Galicia anunciara a dimisión de Feijóo tras o anuncio da súa marcha a Madrid para presidir o PP, o Servizo Galego de Saúde (Sergas) publicou a adxudicación directa a Universal Support SA de dous contratos arquivados como menores pero con valores superiores ao tope legal: 170.757 e 33.317 euros, respectivamente. As referencias que fixo públicas a Consellería de Sanidade contemplan un obxecto moi similar: «Decembro 2021 Call Center NA-SER-21-062» e «Decembro 2021 Call Center NA-SER1-21-063».

Dous anos antes, en 2021, a Xunta contratara a Universal Support, unha firma de telemárketing sen experiencia no sector sanitario, para poñer en marcha os centros de atención telefónica contra a covid e de seguimento dos casos da enfermidade. Aquel encargo foi polo procedemento de emerxencia, distinto ao da contratación menor pero que tamén permitía á Xunta adxudicar sen concurso alegando o estado de alarma derivado da pandemia.

O Sergas asegurou nunha primeira comunicación con Luzes-Público que eses expedientes «figuran erroneamente como contratos menores» no seu perfil de contratación «por un erro no código empregado no documento contable». «En realidade trátase de pagos de facturas de dous contratos baseados no acordo marco dos servizos de contact-center da liña de atención telefónica da covid», indicou o organismo. Esa adxudicación tramitouse, cun valor estimado de dous céntimos de euro, polo procedemento da asociación para a innovación, que tampouco contempla o concurso público convencional e que, segundo a lei de contratos, permite á Administración «invitar» a un empresario para «participar» en proxectos de investigación e innovación, tras unha preselección entre as empresas candidatas que se presenten libremente se a oferta lles interesa ou se a consideran rendible.

Luzes-Público preguntou en segunda instancia ao Sergas polo reducido valor do convenio que deu lugar aos dous pagos a Universal Support rexistrados como contratos menores, así como pola elección da modalidade da asociación para a innovación para adxudicarllo, cando os anteriores acordos para os call center da covid que conveniara previamente coa mesma empresa foran asignados polo procedemento de emerxencia.

Sobre o primeiro, o Sergas explica que «o programa informático desde o que se sobe a información á plataforma [de contratación pública] esixe cumprimentar necesariamente o campo ‘Orzamento de licitación’, e nos acordos marco non existe devandito orzamento». «O motivo polo que figura con 0,02 euros é porque un acordo marco non ten, por definición, un orzamento de licitación, só un valor estimado dos contratos que se basearán nel», engaden os portavoces do organismo.

No caso dos que se substanciaron no convenio marco adxudicado á empresa na que traballaba Cárdenas, polo que este diario volveu preguntar ao Sergas, o valor estimado que non aparece na plataforma era en realidade de 3.812.850 euros, segundo admitiu a Xunta a Luzes-Público. O Goberno galego non aclarou se chegou a pagar a Universal Support todo ese importe na súa integridade, nin por que non o incluíu no apartado «Orzamento de licitación» no canto dos 0,02 euros.

Sobre a elección da modalidade da asociación para a innovación, o Sergas explica que aínda que «nun primeiro momento a situación do Estado de Alarma obrigou a unha resposta urxente e só procedía acudir á [tramitación de] emerxencia», despois, «en certa medida estabilizada a situación pero existindo brotes e continuando a necesidade de manter o servizo, xa se procedeu a contratalos polos procedementos establecidos na Lei de Contratos do sector Público, considerándose o máis adecuado o acordo marco».

Máis aló deses dous contratos con Universal Support que foron rexistrados «por erro» como contratos menores, segundo a Xunta, este diario tivo coñecemento doutro expediente que, con idéntica referencia que o segundo, foi publicado en xaneiro de 2022 co obxecto «Contrato baseado no acordo marco dos servizos de contact center da liña de atención telefónica do covid-19. Contrato complementario mes decembro». O seu valor era doutros 58.307 con IVE e o seu prazo de execución, catro días.

Sen resposta

O Sergas adxudicoullo á empresa filial de Konecta mediante outro instrumento diferente ao das anteriores: o procedemento negociado sen publicidade, que a lei de contratos reserva aos casos nos que as administracións non recibiron «ningunha oferta adecuada» nun procedemento aberto previo; cando se trata dun contrato declarado secreto ou reservado, ou cando así o esixe «a protección dos intereses esenciais da seguridade do Estado», entre outras circunstancias excepcionais que inclúen a adquisición de obras de arte, bens ou obxectos únicos, ou a contratación de servizos que só aguzosa unha soa empresa sen competencia coñecida.

Luzes-Público preguntou á Xunta polas circunstancias nas que se tramitou ese expediente e por que baixo unha mesma referencia figuran dous contratos con orzamentos de licitación basee diferentes. O Sergas asegura que non son contratos distintos, senón o mesmo: «O contrato NA-SER1-21-063 tiña un orzamento de 58.307,48 euros, que non se executaron totalmente, sendo facturados e pagados os 33.318,56 euros correspondentes á devandita factura de decembro».

O certo é que na súa plataforma esta última cifra non aparece como prezo finalmente facturado, senón como prezo de licitación. O Sergas engade que ese pago «figura erroneamente no portal como contrato menor por un erro no código empregado no documento contable mediante o que se abonou a factura. Tramitouse un ADOK [un sistema de contabilidade que permite agrupar nun único documento todas as fases da adxudicación] e comunicouse como contrato menor cando non era tal, xa que se trataba do pago do contrato».

Este diario intentou sen éxito contactar con Ignacio Cárdenas. A empresa para a que traballa, Konecta, especializada na externalización de procesos de negocio e propiedade do empresario sevillano José María Pacheco, que adquiriu Universal Support en 2012 ao extinto Banco Popular, si respondeu a través da súa axencia de prensa para asegurar que os tres contratos coa Xunta, que suman 262.383 euros «leváronse a cabo conforme os procedementos internos e ao marco normativo aplicable, tal e como é habitual na organización».

Konecta, a multinacional para a que traballa o cuñado de Feijóo, sostén que as contratacións «se levaron a cabo conforme o marco normativo aplicable»

Os contratos con Eulen

En canto á empresa da que Micaela Núñez Feijóo é directora para o noroeste de España, o Sergas adxudicou a Eulen Seguridad SA entre abril e setembro de 2024, é dicir, con Rueda xa na presidencia da Xunta, oito contratos que tamén se rexistraron como menores e cun mesmo obxecto: «Seguridade». Todos superaban o tope legal da contratación menor e suman un total de 1.187.094 euros.

Cinco deles foron subscritos consecutivamente coa citada filial de Eulen nos meses de abril, maio, xuño, xullo e agosto de 2024, por unha cantidade idéntica: 222.254 euros con IVE, o que multiplica por máis de doce o tope establecido pola lei. A suma deses cinco expedientes supera os 1,11 millóns. Os outros tres, de 22.242, 25.211 e 28.367, están un 22%, un 39% e un 56%, respectivamente, por encima do máximo legal.

Sobre as cinco adxudicacións co mesmo importe, o Sergas alega de novo que, como no caso de Universal Support, non son en realidade contratos menores, e se aparecen como tales nos seus rexistros é por «un erro na codificación do tipo de procedemento». «Hai que ter en conta que, debido ao enorme volume de procedementos que tramita a Administración autonómica, ás veces prodúcense este tipo de incidentes na codificación», relatan os portavoces da Xunta.

Esas fontes matizan que eses pagos que aparecen nos seus rexistros como adxudicacións de contratos menores sen concurso responden en realidade «ás prórrogas dun procedemento aberto que se fixeron para garantir a continuidade dun servizo público esencial, neste caso, de vixilancia e seguridade na área sanitaria da Coruña».

Luzes-Público reclamou ao Sergas en dúas ocasións a xustificación documental desas prórrogas dado que, se responden a un procedemento de tramitación ordinaria aberta e non son por tanto contratos menores, a Administración está obrigada por lei a facela pública. O organismo non facilitou esa documentación e limitouse a informar por correo electrónico que consideraba contestadas todas as preguntas que lle expuxo este diario.

En canto ás outras tres adxudicacións a Eulen, trátase, segundo a versión da Xunta, «de pagos de servizos de vixilancia de centros de saúde», cuxas facturas «foron agrupadas no mesmo pago pero individualmente e por obxecto non exceden do importe do contrato menor». O Sergas tampouco facilitou a Luzes-Público a xustificación documental que sustenta esa explicación, tal e como este diario lle reclamou expresamente, nin a que centros sanitarios concretos se refiren.

Contratos coa Consellería de Política Social

Ademais dos oito contratos do Sergas con Eulen Seguridad SA, o Consorcio Galego de Servizos de Igualdade e Benestar, dependente da Consellería de Política Social e que financia os servizos a dependentes prestados por concellos e mancomunidades, tamén adxudicou a Eulen Servicios Sociosanitarios SA entre marzo de 2019 e marzo de 2024 outros 24 contratos rexistrados como menores, cuxos prezos tamén exceden o tope legal e suman 544.803 euros. É dicir, unha media de 22.700 euros cada un, un 25% sobre o máximo permitido.

A Consellería de Política Social da Xunta, que dirixe Fabiola García –esposa do exdirector de comunicación de Feijóo na Xunta, Lucas Martinón– explica que eses pagos responden a facturas de catro concertos previos, licitados en concurso público aberto e gañados por Eulen, para a xestión de catro dos 200 centros da rede do Consorcio. «Pola forma de tramitar o seu pago mensual aparecen reflectidos na plataforma como contratos menores» pero, segundo a Xunta, tampouco o son. «A facturación realízase por centro e por mes para facilitar a contabilidade e a liquidación do servizo», manteñen fontes do departamento de Fabiola García.

Doutra banda, a Consellería de Cultura, Educación e Universidades outorgou sen concurso a Eulen SA, a matriz do grupo, outros dous contratos menores consecutivos publicados na mesma data –o 3 de setembro de 2021, cando o responsable dese departamento era Román Rodríguez– por 18.149,99 euros cada un. É dicir, só un céntimo por baixo do tope máximo de 18.150 euros que obrigaría a convocar un concurso aberto á súa competencia. O obxecto desas adxudicacións era «Control de aspectos estatísticos asociados aos visitantes e outros aspectos de carácter xeral en relación á exposición», no primeiro deles; e «Servizo de vixilancia e información ao público visitante da exposición», no segundo.

Luzes-Público preguntou en dúas ocasións á Consellería de Cultura, que hoxe dirixe José López Campos, de que exposición ou exposicións se trataba, e se, no caso de que fose unha soa, existían razóns para dividir en dúas a contratación dunha mesma empresa para prestar servizos na mesma. Tamén lle pediu coñecer as circunstancias que motivaron que o importe de ambas  adxudicacións fose idéntico e rozase o límite da legalidade da contratación menor. Aínda que a Consellería de López Campos se comprometeu hai varias semanas a dar unha resposta, aínda non a ofreceu.

Sen resposta de Eulen nin de Micaela Núñez Feijóo

Este diario tamén se dirixiu ao Grupo Eulen para pedir a valoración da compañía sobre as cuestións relatadas neste artigo, pero a empresa, fundada polo empresario leonés David Álvarez Díez e que hoxe preside unha das súas fillas, María José Álvarez Mezquíriz, declinou pronunciarse. Tampouco foi posible contactar con Micaela Núñez Feijóo para obter a súa versión.

Investigacións previas de Luzes-Público desvelaron que desde que Feijóo recuperou o poder en Galicia en abril de 2009 e ata 2024, os seus gobernos e os de Rueda adxudicaron a Eulen máis de 52 millóns de euros en contratos públicos de todo tipo, de xeito que se multiplicaron as cantidades que as empresas do grupo recibían ata entón. Nalgúns casos, con indicios de que dispoñía de información privilexiada, de trato de favor ou mesmo coincidindo con nomeamentos e cesamentos discrecionais nos organismos responsables desas licitacións. Dous deses contratos tramitáronse en 2023 cando a prima carnal de Feijóo e da súa irmá Micaela, Eloína Núñez Masid, era a xerente do Sergas na área sanitaria de Santiago, que entregou a Eulen dúas adxudicacións por máis de 3,9 millóns.

Desde que Feijóo accedeu á Xunta en 2009 ata 2024, Eulen recibiu contratos da Administración autonómica por máis de 52 millóns de euros

En abril de 2024, o Consello de Contas de Galicia desvelou que Universal Support, a compañía para a que traballa o cuñado de Feijóo, sen experiencia algunha no sector sanitario e cuxo modelo de negocio se baseaba no telemárketing comercial, recibira contratos de emerxencia da Xunta para xestionar os centros de atención, asesoramento e rastreo telefónico de casos de covid por máis de 15,2 millóns de euros. Converteuse así na máis beneficiada polo fondo de continxencia para financiar a loita contra a enfermidade que o Goberno de Pedro Sánchez puxo en mans da Xunta.

O ano pasado, o Parlamento de Galicia celebrou unha comisión de investigación, instada polo BNG mediante unha norma interna da Cámara que lle permitiu sortear a oposición do PP, para analizar as adxudicacións da Xunta a empresas vinculadas á familia de Feijóo. Esa comisión reclamou á Administración de Rueda todos os expedientes deses encargos dos que tivese constancia. A Xunta de Galicia remitiu información sobre máis de 825 contratos subscribidos co Grupo Eulen e con Universal Support entre 2005 e outubro de 2024, pero ocultou outros 1.133 que si aparecían na súa plataforma de contratación en anos posteriores.