A Coruña.- Más dun centenar de persoas, entre eles exaltos cargos e destacados militantes socialistas, teñen asinado un manifesto promovido polo Colectivo de Presos e Presas Políticas dá Ditadura no que reclaman o cumprimento da lei de memoria democrática para que se lle retiren a Manuel Fraga as honras que lle concederon nos anos sesenta os concellos da Coruña e Betanzos, así como a Deputación desa provincia, cando o expresidente da Xunta era ministro de Francisco Franco. As tres institucións están gobernadas polo PSOE.

A lei de memoria democrática, aprobada fai máis de tres anos, insta expresamente as administracións a «revisar de oficio ou retirar a concesión de recoñecementos, honras e distincións […] que comporten exaltación ou enaltecemento da sublevación militar, a guerra [civil] ou a ditadura ou que fosen concedidas con motivo de formar parte do aparello de represión da ditadura franquista».

Manuel Fraga, nacido en Vilalba (Lugo) en 1922 e morto en Madrid en 2012, foi delegado nacional de Falanxe –o partido fascista que sustentaba o réxime de Franco, no que se lle coñecía como «camarada Fraga»– antes de ser ministro de Información e Turismo entre 1962 e 1969, embaixador en Londres entre 1973 e 1975, e ministro de Interior desde entón ata 1976, co tirano recentemente falecido pero co seu aparello represor apurando os estertores da ditadura.

«Enterado» das sentenzas de morte

Como membro deses gobernos, asinou nos anos 60 os «enterado» das sentenzas de morte de Julián Grimau, Joaquín Delgado e Francisco Granado. En 1969 dirixiu a estratexia de propaganda coa que o réxime quixo camuflar o asasinato do estudante Enrique Ruano pola policía política de Franco. A Fraga relaciónaselle tamén coas matanzas de Vitoria e Montejurra (Navarra), que en apenas dous meses de 1976, entre marzo e maio, causaron sete mortos e centenares de feridos a mans das forzas de seguridade que el lideraba e de grupos de falanxistas españois e de fascistas italianos e arxentinos.

Antes de fundar Alianza Popular (AP) en 1976 e o Partido Popular (PP) en 1989, e de presidir a Xunta de Galicia entre 1990 e 2005, a Fraga lle choveron as mencións honoríficas de concellos e deputacións, en especial en Galicia, como figura destacada da ditadura. O 27 de novembro de 1965, a Deputación da Coruña distinguiulle como fillo adoptivo da provincia. O 11 de febreiro de 1966, o Concello de Betanzos, a 25 quilómetros da capital provincial, honrouno dándolle o seu nome a unha céntrica avenida e a súa medalla de plata. O Consistorio da Coruña outorgaríalle o título de fillo adoptivo o 24 de decembro de 1968.

«Ningún ministro de Franco pode seguir mantendo distincións honoríficas polos servizos prestados a unha ditadura criminal»

«Pasaron xa case 60 anos e como persoas que sufrimos a represión da ditadura –presas e presos políticos, familiares de vítimas da ditadura– queremos manifestar tolerancia cero co franquismo porque cando se cumpren 50 anos da morte do ditador, asistimos a unha ofensiva das forzas da dereita e ultradereita, todas con raíces franquistas, que poñen en perigo a democracia e as conquistas sociais. Ningún ministro de Franco pode seguir mantendo distincións honoríficas polos servizos prestados a unha ditadura criminal», sinala o sociólogo e historiador Manuel Monge.

Noutros concellos

É o portavoz do colectivo de 45 presos e presas que elaboraron o manifesto con apoio de máis de sesenta historiadores e historiadoras e de máis de medio centenar de organizacións de memoria de toda Galicia. Lembra que, ademais da obrigación que teñen todos os concellos de cumprir e facer cumprir a lei de memoria, impulsada precisamente polo PSOE, existen precedentes doutros consistorios da provincia da Coruña que retiraron as honras e distincións a Fraga.

Baixo mando de Jorge Suárez, da marea Ferrol en Común, Ferrol fíxoo en 2019. Un ano despois foi Cedeira, co socialista Pablo Moreda de rexedor. Más recentemente fíxoo Cariño, baixo mando da popular Ana María López Fernández, cuxo grupo se abstivo diante a moción aprobada cos votos a favor de PSOE e BNG. En 2017, Cambados (Pontevedra), con alcaldesa socialista e a proposta do BNG, acordou e executou a retirada dunha estatua de Fraga. En Lugo, o Concello de Vilalba, a súa vila natal gobernada agora por outra alcaldesa socialista, Marta Rouco, anunciou un acordo para retirarlle os títulos honoríficos que lle concedeu o franquismo.

Luzes-Público dirixiuse á Deputación da Coruña, que preside o socialista Valentín González Formoso, exsecretario xeral autonómico e tamén alcalde das Pontes, para coñecer se estaría disposto a acceder á petición dos memorialistas e anular as honras a Fraga. Á hora na que se terminou de escribir este artigo, non respondera. En canto ao Concello da Coruña, que preside a socialista Inés Rey, o seu equipo limítase a explicar escuetamente que o de Fraga «é un tema que xa saíu hai tempo». «Non temos prevista ningunha actuación nese sentido», engaden.

Acordo de 2019

O departamento de comunicación de Rey refírese a un acordo tomado no pleno de 2019, cando Marea Atlántica, o PSOE e o BNG aprobaron unha moción do mesmo colectivo que deu lugar ao comezo do expediente para borrar ao franquista Fraga das mencións de honra municipais. «Pasaron sete anos e non fixeron nada, ese expediente segue no caixón da alcaldesa», denuncia Monge. Asegura que é o mesmo sitio onde a rexedora socialista garda un informe sobre simboloxía franquista que encargou ao Instituto José Cornide tras a aprobación da lei de memoria, e quec identificou preto de 150 elementos contrarios a ela que homenaxean a decenas de falanxistas e militares e civís franquistas que participaron en asasinatos, crimes de lesa humanidade e actividades represivas durante a guerra, a posguerra e a ditadura.

«Inés Rey négase a facer nada porque fai un cálculo electoralista do que deduce que facelo non lle dá votos e mesmo pode restarllos, en plena ofensiva da ultradereita. Pero por encima deses cálculos está a súa obrigación de cumprir a lei», di Manuel Monge, que advirte ademais da condición da alcaldesa da Coruña de vicepresidenta primeira da Federación Española de Municipios e Provincias (FEMP): «É o exemplo que quere dar ao resto? Que os alcaldes e alcaldesas do PSOE non teñen que facer cumprir as normas que o seu partido impulsa e aproba no Congreso? Non ten sentido», conclúe.

Luzes-Público tamén se dirixiu ao PSdeG para saber se a formación que dirixe José Ramón Gómez Besteiro apoia a retirada de honras a Fraga en todas as institucións galegas onde a iniciativa ou o voto favorable do PSOE sexan necesarios para conseguilo, pero á hora na que se terminou de escribir este artigo a executiva socialista galega tampouco ofrecera resposta.